Emoties managen op de werkplek: vijf handvatten voor leidinggevenden
Wie mensen aanstuurt, moet bedreven zijn in het managen van emoties, zowel van zichzelf als van medewerkers. Dit geldt zeker in stressvolle situaties. Om demotivatie en ziekteverzuim te voorkomen, moeten leidinggevenden meer investeren in persoonlijk contact. Psycholoog Daniel Goleman toonde al in 1996 aan dat emotionele intelligentie de sleutel is tot succes.
In dit artikel beschrijf ik verschillende situaties op het werk waarbij emoties een rol spelen en geef ik vijf effectieve handvatten voor leidinggevenden om emoties effectief te managen.
Wat is het verschil tussen emotiemanagement en emotionele intelligentie?
Emotionele intelligentie is het vermogen om emoties te herkennen, erkennen, ervaren en uiten, zowel van jezelf als van anderen. Emotiemanagement is de praktische toepassing van emotionele intelligentie. Het gaat om de dagelijkse praktijk: hoe je situaties aanpakt die emoties oproepen.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Over de auteur
Ik ben Marja Postema. In mijn psychologiepraktijk coach ik al meer dan dertig jaar volwassenen die worstelen met zichzelf, of moeite hebben met emoties, van henzelf of van anderen, in relaties of op het werk. Mijn aanpak is praktisch, nuchter en waar nodig diepgaand, zonder zweverigheid, zodat je weer grip krijgt op jezelf en je leven.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
In welke situaties moet je emoties managen?
Emoties op het werk kunnen ontstaan door omgevingsfactoren, zoals een reorganisatie of cultuurverandering, maar ook door relationele factoren zoals rivaliteit of karakterverschillen. Tijdens reorganisaties waarbij ontslagen vallen, kun je verwachten dat veel medewerkers emotionele stress ervaren. Vaak wordt dit niet gecommuniceerd, omdat het niet past binnen de bedrijfscultuur of omdat het te kwetsbaar voelt.
Emoties door omgevingsfactoren
- Reorganisatie en cultuurverandering veroorzaken angst voor ontslag, onzekerheid over de verandering en mogelijk boosheid door een gevoel van onrechtvaardigheid. Daar komen verdriet en teleurstelling over het verlies van het bekende bij.
- Gebrek aan duidelijkheid over taken en doelen leidt tot angst, onzekerheid, boosheid door onmacht en frustratie door gebrek aan invloed.
- Prestatiedruk, werkdruk en tijdsdruk zorgen voor prikkelbaarheid, geïrriteerdheid en angst voor kritiek en afwijzing.
- Een zakelijke of sterk hiërarchische cultuur zorgt ervoor dat medewerkers hun gevoel inhouden en niet zeggen wat ze werkelijk denken, willen en voelen, uit angst voor kritiek en afwijzing.
- Politieke spelletjes veroorzaken wantrouwen, onduidelijkheid over wie je kunt vertrouwen en angst voor onverwachte beslissingen waarvan je de dupe bent.
- Slecht management leidt tot boosheid, frustratie en onzekerheid over waar je aan toe bent, gepaard met een gevoel van machteloosheid.
Als medewerker heb je vaak weinig invloed op emotionele stress die door omgevingsfactoren wordt veroorzaakt. Je kunt je erbij neerleggen, ertegen vechten of weggaan. Assertief optreden is een andere optie, maar dat betekent niet altijd dat je de situatie daadwerkelijk kunt veranderen.
Emoties door relatiefactoren
Emoties spelen bijna altijd een rol in het contact met anderen. Dat kunnen prettige gevoelens zijn, omdat de werksfeer fijn is of omdat iemand waardering krijgt, maar ook vervelende gevoelens, zoals irritatie wanneer er niet naar je geluisterd wordt.
- Pesterijen en geroddel veroorzaken angst voor afwijzing en het gevoel er niet meer bij te horen.
- Genegeerd worden roept angst voor afwijzing op en een gevoel van buitensluiting.
- Belachelijk gemaakt worden leidt tot angst voor afwijzing of woede over respectloos gedrag.
- Rivaliteit kan uitdaging en plezier geven, maar ook angst om te verliezen.
- Er niet bij horen leidt tot angst voor afwijzing en een gevoel van eenzaamheid.
- Niet kunnen voldoen aan verwachtingen geeft angst voor kritiek en afwijzing.
- Autoritair leiderschap veroorzaakt angst voor kritiek en afwijzing.
- Slechte samenwerking leidt tot onzekerheid, frustratie en boosheid.
- Gebrek aan uitdaging zorgt voor verveling, frustratie en tegenzin om naar het werk te gaan.
Situaties beïnvloed door persoonlijke factoren
- Tegenslag of persoonlijk verlies in de privésituatie veroorzaakt verdriet, onmacht en frustratie.
- Gebrek aan autonomie leidt tot een afhankelijke houding en angst voor afwijzing en kritiek.
- Faalangst veroorzaakt veel angst voor kritiek en afwijzing, en onzekerheid over het eigen functioneren.
- Perfectionisme leidt tot de angst dat het nooit goed genoeg is, en daarmee ook tot angst voor kritiek en afwijzing.
- Gebrek aan assertiviteit veroorzaakt angst en onzekerheid.
In mijn coachingpraktijk zie ik hoe verschillend mensen omgaan met emotionele stress. De een trekt het zich niet persoonlijk aan, benadert veranderingen rationeel of kan bij tegenslag goed relativeren. Een ander raakt uit balans en kan daardoor niet meer optimaal functioneren.
Waarom emoties managen op het werk loont
Veel leidinggevenden denken dat emoties de voortgang vertragen of belemmeren. Maar die belemmering ontstaat juist doordat medewerkers zich niet gezien voelen in hun emoties. Het werk verloopt effectiever wanneer emotionele reacties bespreekbaar worden gemaakt. Om te voorkomen dat medewerkers gedemotiveerd of ziek raken, is het belangrijk dat je als leidinggevende inzicht hebt in de achtergrond van emotionele reacties én weet hoe je hiermee omgaat, zodat medewerkers zich begrepen en gesteund voelen.
Vijf handvatten voor effectief emotiemanagement
Handvat 1: emotiemanagement begint bij zelfkennis
Mensen die hun eigen emoties kunnen herkennen en erkennen, zijn doorgaans ook goed in het waarnemen en erkennen van emoties bij anderen. Emotiemanagement begint bij het ontwikkelen van zelfbewustzijn.
Zelfreflectie: hoe ga je met je eigen emoties om?
- Ben je je bewust van je eigen oordelen over emoties?
- Ben je je bewust van je eigen gevoeligheden?
- Herken je emoties zoals verdriet, angst, machteloosheid en boosheid in jezelf?
- Erken je deze emoties als een natuurlijk onderdeel van jezelf?
- Hoe ervaar je de balans tussen rationeel en emotioneel?
- Mag jij er ook zijn met je onzekerheid en gevoeligheden?
Emotionele reacties van anderen kunnen bij jezelf irritatie en machteloosheid oproepen. Het is belangrijk dat je dit bij jezelf herkent en ‘parkeert’, om te voorkomen dat je impulsief reageert of het gedrag veroordeelt. Je kunt gevoelens pas bespreekbaar maken wanneer je zelf met emoties en de bijbehorende stress kunt omgaan.
Handvat 2: investeer in een goede relatie
Veel leidinggevenden richten zich op de inhoud van het werk en het resultaat. Uiteraard is resultaat belangrijk, maar goed contact met medewerkers is een voorwaarde om te weten of ze goed in hun vel zitten en tot hun recht komen, los van de prestaties. Oprechte interesse in je medewerkers is nodig om hen bij emotionele stress goed te begeleiden. Alleen luisteren is een oppervlakkige vaardigheid. Medewerkers voelen het wanneer je niet echt betrokken bent.
Relatiegerichtheid betekent dat je de relatie zo invult dat medewerkers je vertrouwen en met hun problemen bij je komen. Er zullen altijd mensen zijn die moeite hebben om steun te vragen, omdat het te kwetsbaar voelt. Om te voorkomen dat mensen ongeleide projectielen worden of de sfeer in een mijnenveld verandert, is het essentieel dat je emotionele stress bespreekbaar maakt, zodat mensen zich gezien en gesteund voelen.
Handvat 3: analyseer de emotionele stress
Om te achterhalen wat er precies speelt, zul je een gesprek moeten aangaan met een of meerdere medewerkers. Vaak komen er persoonlijke omstandigheden ter sprake. Daarnaast is het zinvol om te onderzoeken of bepaalde gevoeligheden of persoonlijke behoeften een rol spelen bij de emotionele stress.
Wees je tijdens dit gesprek bewust van je eigen normen, waarden en valkuilen, zodat deze je analyse niet negatief beïnvloeden. Voer het gesprek open en gelijkwaardig. Benoem wat je hebt waargenomen, deel je analyse van de achtergrond van het gedrag en spreek je zorg uit. Het doel is inzicht geven én krijgen. Wanneer je als leidinggevende je analyse deelt, kan dit een medewerker geruststellen, omdat hij meer grip krijgt op zijn eigen gedrag en reacties.
Handvat 4: wees aanwezig
Ontslag aanzeggen is al een van de pijnlijkste gesprekken die er zijn. Maar wanneer een medewerker ernstig ziek is, of zijn of haar partner of kind is overleden, kan dat eveneens heel moeilijk zijn om te bespreken. Een van de redenen is dat je niets kunt oplossen en ook geen goed advies kunt geven. In plaats daarvan voel je je machteloos, en dat gevoel is ongemakkelijk. Toch is het aanwezig zijn en mee kunnen leven met iemand veel waardevoller dan het bieden van oplossingen.
Praktisch betekent dit: benoem gevoelens en maak de pijnlijke situatie bespreekbaar. Wanneer een medewerker zich gehoord voelt, zal hij vervolgens open staan voor meer praktische zaken.
Handvat 5: werk samen aan een aanpak of oplossing
Pas als zowel jij als de medewerker inzicht hebben in de emotionele stressreactie, kun je verdergaan naar oplossingen. Bespreek samen de mogelijke oorzaken, behoeften en een aanpak. Mondige medewerkers verwachten gelijkwaardige leiders. Ze laten zich niet meer zomaar leiden en verwachten dat een leidinggevende betrokken is, zowel bij hun persoonlijke ontwikkeling als bij hun dagelijkse werkbeleving.
Dit vraagt van leidinggevenden dat ze zich gelijkwaardig opstellen, nieuwsgierig, oprecht en ondersteunend zijn, hun waardering uitspreken en waken voor een positieve werksfeer. Wellicht wil je je eigen kwetsbaarheid verbergen, maar besef dat medewerkers vaak al merken dat je ergens over twijfelt, voordat je het zelf beseft. De kunst is openheid over twijfels en onzekerheid, zonder dat je daarmee uit je kracht gaat.
Acht principes van emotiemanagement
- Betrokkenheid doe je zonder winstoogmerk.
- Wat je geeft, krijg je terug.
- Ieder mens doet ertoe.
- Ieder mens heeft recht op een vriendelijke behandeling, niet alleen de mensen waarbij je belang hebt.
- Oprechte vriendelijkheid verspreidt zich als een olievlek.
Emotiemanagementvaardigheden
- Emotionele intelligentie: emotionele stress herkennen en erkennen.
- Relatiegerichtheid en sociale vaardigheden.
- Psychologisch inzicht en analytisch vermogen.
- Gelijkwaardige communicatievaardigheden.
- Emotionele stress kunnen hanteren.
Wil je jouw emotiemanagement verder ontwikkelen?
Om te voorkomen dat medewerkers gedemotiveerd of ziek raken, is het belangrijk dat je als leidinggevende inzicht hebt in de achtergrond van emotionele reacties én weet hoe je daarmee omgaat, zodat je medewerkers begrijpt en hen kunt steunen.
Lees ook: Emotionele intelligentie ontwikkelen in 5 stappen
Heb je interesse in een individueel emotionele intelligentie traject?
Wil je jouw emotiemanagementvaardigheden ontwikkelen?
Wil je een helder beeld krijgen van jouw soft skills en ontwikkelpunten?
Dan nodig ik je uit voor een gratis, vrijblijvend kennismakings- en intakegesprek. In dit gesprek onderzoeken we samen waar je het meeste last van hebt, wat je graag wilt veranderen en ontwikkelen. Je ervaart ook of mijn manier van werken bij jou past.
Goed om te weten: ik oefen geen druk uit om te veranderen en hanteer geen zweverige aanpak. Ik werk vanuit respectvolle en heldere communicatie, zodat je precies weet waar we mee bezig zijn.
Ik, Marja Postema help je graag d.m.v. individuele coaching of
een Individueel emotionele intelligentie traject voor leidinggevenden
Neem contact op via het contactformulier dan gaan we kijken wat voor jou de beste aanpak is.
Een andere mogelijkheid is de opleiding Emotioneel Meesterschap.
OPLEIDING EMOTIONEEL MEESTERSCHAP
Deze diepgaande opleiding is een boeiende ontdekkingsreis naar de kern van je patronen, gebaseerd op de nieuwste inzichten in emotionele gezondheid, biografisch werken, innerlijk kind werk, karakterstructuren en traumawerk.
Met het bijbehorende boek ‘Emoties, wat moet ik ermee?’ krijg je waardevolle inzichten en handvatten voor jezelf en om medewerkers te ondersteunen.
Met een ideale groepsgrootte van maximaal zes deelnemers creëren we een veilige leeromgeving. In de opleidingsgroep steunen deelnemers elkaar. Door te delen wat je bezighoudt, kun je echte intimiteit ervaren, jezelf beter leren begrijpen en emoties toelaten.
Mijn aanpak, voortgekomen uit 30 jaar ervaring, opleiding en persoonlijke proces, is bewezen effectief, omdat de bron van ineffectief gedrag bloot gelegd wordt en belemmeringen oplost die, het vrijuit ervaren van emoties en de autonomie, blokkeren.
Voor iedereen die bezig wil zijn met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.
Voor iedereen die behoefte heeft aan verdieping, verheldering en aan het oplossen van hardnekkige patronen.
Voor iedereen die vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering en loyaliteit
De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Meld je aan via het contactformulier voor een gratis en vrijblijvend intake/kennismakingsgesprek
Coaching en de opleiding vinden plaats in Amersfoort.
