Emotionele eenzaamheid in je relatie: waar komt dit gevoel vandaan?

Voel je je eenzaam in je relatie, ook al is je partner er wel?

Dan is de kans groot dat dit weinig te maken heeft met hoeveel je partner van je houdt, en veel met wat je als kind hebt meegekregen. Emotionele eenzaamheid in je relatie ontstaat meestal niet in het hier en nu, maar in de kindertijd, in de manier waarop je toen wel of niet emotionele verbinding hebt ervaren. In dit artikel lees je hoe dat werkt, waarom je vaak onbewust een partner kiest die op je vader of moeder lijkt, en hoe je stap voor stap weer emotionele verbinding en intimiteit opbouwt.

Hoe emotionele eenzaamheid in de kindertijd ontstaat

Veel ouders zijn niet in staat geweest om te voldoen aan de emotionele behoeften van hun kinderen, simpelweg omdat hun eigen ouders dat bij hen ook niet konden. Zo wordt een patroon van generatie op generatie doorgegeven, totdat er iemand opstaat die ermee aan de slag gaat.

Kinderen die emotioneel verwaarloosd zijn, ervaren veel eenzaamheid en hebben later in hun leven moeite om zich emotioneel te verbinden. Ze zoeken naar een manier om alsnog die verbinding te krijgen, bijvoorbeeld door extra hun best te doen op school, uit te blinken in sport, een voorbeeldig kind te zijn of vooral geen last te zijn. Zo ontwikkelen ze een rol, omdat ze denken dat dit de enige manier is om liefde en emotionele aandacht te krijgen. Wanneer het niet lukt, zoeken ze de oorzaak bij zichzelf.

Ook interessant: Hoe herken je emotionele verwaarlozing in de kindertijd?

Emotionele eenzaamheid die je nu ervaart, komt meestal voort uit een gebrek aan emotionele intimiteit in je kinderjaren.  Ook al namen je ouders alle verantwoordelijkheid voor je opvoeding en je fysieke welzijn, het ontbreken van een emotionele verbinding laat een groot gat na in de ontwikkeling van een kind. Je kunt zelfs het idee hebben dat je een normale opvoeding hebt gehad, net als je vriendjes en de kinderen uit de buurt. De vraag is alleen: wat is normaal?

In de Nederlandse cultuur van doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg, wordt van generatie op generatie een opvoeding doorgegeven zonder veel aandacht voor emoties en gevoelens. Emoties worden vaak veroordeeld en gezien als iets zwaks. Ouders reageren dan met opmerkingen als: stel je niet aan, zit je weer te janken, wat ben je toch een huilebalk, of wees eens een grote jongen. Kinderen roeien met de riemen die ze hebben en passen zich aan, want ze gaan ervan uit dat hun ouders het beste met hen voor hebben. Ze beseffen niet dat ze emotioneel worden verwaarloosd.

Opgroeien met emotioneel onbeschikbare ouders

Ouders die zelf weinig emotioneel bewustzijn hebben, zijn niet in staat om op te merken dat hun kind ergens mee zit. Ze hebben geen idee hoe ze emotionele steun kunnen bieden; emoties spelen in hun eigen leven nauwelijks een rol. Ze voelen zich ongemakkelijk bij emoties en herhalen vaak wat ze zelf te horen kregen, zoals stel je niet aan of je bent toch geen mietje. Of ze negeren of veroordelen emoties. Misschien krijg je een glaasje water als je huilt, maar dan moet het ook weer voorbij zijn.

Ook interessant: Het verhaal van je jeugd is misschien wel anders dan je denkt.

Omdat kinderen ervan uitgaan dat ouders nu eenmaal weten hoe je moet leven, passen ze zich aan en gaan ze zich hetzelfde gedragen. Zo wordt de basis gelegd voor de onbestemde leegte die je van binnen gaat ervaren. Je gaat ervan uit dat dit gevoel van verlatenheid normaal is.

Ik kom zelf uit een Gronings gezin waar nauwelijks werd gepraat, laat staan dat er emoties werden gevoeld of geuit. Als kind weet je natuurlijk niet dat je eenzaam bent, daar had ik ook geen woorden voor. Het was normaal dat er weinig interactie was tussen de gezinsleden. Ik ging mezelf vermaken en trok diep van binnen de conclusie dat ik het leven zelf moest doen. Iedereen in het gezin leefde geïsoleerd van elkaar, als koeien in de wei. Zo was de hele Groningse cultuur: het was normaal om weinig te praten, emoties bestonden bijna niet.

Welke overlevingsstrategieën ontwikkel je als kind?

Emotionele verbinding is de lijm die zorgt voor hechting, geborgenheid en liefde, primaire behoeften van elk kind. De gehechtheidstheorie van John Bowlby laat al decennia zien hoe belangrijk deze vroege verbinding is voor de ontwikkeling van een kind. Wanneer een kind merkt dat een ouder niet positief en uitnodigend reageert op deze behoefte, voelt dat als afwijzing. Reageert een ouder op zo’n moment ook nog negatief, bijvoorbeeld met niet zo lastig doen of niet zo zeuren, dan komt dat extra hard aan. Het kind ervaart dit als een grote afwijzing: ik ben niet goed, ik ben niet welkom. Omdat dit te pijnlijk is om steeds te voelen, stopt het kind met het uiten van zijn behoefte of met fysiek uitreiken naar vader en moeder. Kinderen hebben een heel gevoelig antennesysteem en voelen feilloos aan of hun ouders ruimte en rust hebben.

Ik voelde als kind dat mijn moeder het zwaar had en dat mijn vader ’s avonds te druk was met werk en studie. Ik besloot toen al jong: laat ik maar geen last zijn, ik red me wel, ik vermaak me wel. Dat is een van de mogelijke strategieën.

Andere strategieën die kinderen ontwikkelen zijn: jezelf inhouden, rekening houden met de ander, je aanpassen, de behoefte van de ander belangrijker maken dan die van jezelf, behulpzaam zijn, zorgen voor vrolijkheid in huis, je eigen behoeften ontkennen en je emoties veroordelen.

Een kind leert in zo’n situatie dat het geen interesse, betrokkenheid of steun kan verwachten. Het wordt te vroeg volwassen en wil zo snel mogelijk het huis uit, of het wordt somber en komt niet in beweging door een gevoel van waardeloosheid.

Ook interessant: Omgaan met ouders die het goed bedoelen.

Emotionele leegte in je volwassen relatie

Je zou verwachten dat je zelf kiest voor emotionele verbinding in je volwassen relaties, maar hoe doe je dat als je dit niet hebt meegekregen? Je kunt het niet zomaar uit de lucht plukken. Je bent je niet bewust van de strategieën die je hebt ontwikkeld, je denkt: dit ben ik nu eenmaal. Je bent je ook niet bewust van je angst voor afwijzing. Waarschijnlijk voel je weinig behoefte aan verbinding, of word je juist ongemakkelijk bij intimiteit, net als je ouders.

Ben je emotioneel verwaarloosd in je kindertijd, dan ben je daar min of meer aan gewend geraakt en verwacht je als volwassene niet anders. Je voelt zelfs wantrouwen wanneer iemand interesse in je toont en je wilt zeker geen last zijn voor een ander. Je hebt geleerd jezelf in te houden, je denkt al snel dat je toch niets interessants te melden hebt, en je zegt niet wat je graag zou willen. Je durft geen aandacht te vragen uit angst voor afwijzing of een nare opmerking. Door je terug te trekken in plaats van contact te zoeken, creëer je onbedoeld je eigen eenzaamheid.

Ook interessant: Heb je moeite om je emotioneel te verbinden?

Waarom val je vaak op een partner die op je ouder lijkt?

Wetenschappers zeggen dat we vaak kiezen voor een partner die lijkt op onze vader of moeder, omdat dat is wat we kennen. Ik kijk er zelf iets anders naar. In een intieme relatie opent zich opnieuw de behoefte aan intimiteit, gezien worden, geliefd worden, aangeraakt worden en jezelf mogen zijn. Je wilt herstellen wat je gemist hebt, je wilt het alsnog krijgen. Dat de emotionele verbinding in je kindertijd niet is gelukt, heb je destijds op jezelf betrokken: er is iets mis met mij, ik ben niet goed genoeg. Dat doen kinderen nu eenmaal.

Je valt onbewust op een partner die op je vader of moeder lijkt, omdat je de situatie van toen wilt herstellen door beter je best te doen, alsof je iets goed te maken hebt. Diep van binnen verlang je naar de goedkeuring en liefde van je ouders, nu via je partner, want het gevoel niet goed genoeg te zijn wil je oplossen. Zo ontstaat een afhankelijke kind ouder relatie.

De valkuil van de kind positie in je relatie

Wanneer je in de kind positie zit, doe je er alles aan om de relatie te laten werken. Je bent liefdevol en attent, je verrast met cadeaus, je doet het huishouden, kookt lekker, staat altijd klaar met hulp en steun, pikt veel, incasseert onaangenaam gedrag en gaat over je eigen grenzen heen. Geeft je partner kritiek of laat die merken iets te missen, dan denk je al snel dat je tekortschiet. Ergens diep van binnen voel je dat je het niet waard bent om van gehouden te worden, waardoor je veel meer geeft dan je ontvangt. Dat doe je allemaal in de hoop om te krijgen waar je zo naar verlangt: erkenning en liefde.

Wat je vanuit deze kind positie niet ziet, en wat je destijds als kind ook niet kon zien, is dat er iets mis was of is met je ouder of ouders. Zij waren of zijn niet in staat om zich emotioneel met jou te verbinden. Herhaalt deze situatie zich in jouw relatie, dan kun je daar nog steeds niets aan doen, hoe pijnlijk en frustrerend dat ook is. Zolang je denkt dat het aan jou ligt en dat je beter je best moet doen om je partner te bereiken, ben je destructief bezig in een doodlopende straat. Je bent niet als enige verantwoordelijk voor je relatie.

Alleen je partner kan besluiten om aan zichzelf te gaan werken. Soms helpt het als je aangeeft dat je niet meer kunt leven met iemand die emotioneel niet beschikbaar is; het is dan aan je partner om te besluiten hiermee aan de slag te gaan. Belangrijk is te beseffen dat er met jou niets mis is. Een relatie hoort vervullend te zijn, het is normaal om blij te zijn met je partner en om het fijn te vinden samen te zijn. Natuurlijk doorloop je in een relatie verschillende fases, met periodes van onenigheid en strijd, maar als de basis goed is, kom je daar weer uit.

Ook interessant: Mijn partner is emotioneel niet bereikbaar.

Wat is emotionele intimiteit en hoe herstel je die?

Ouders die zelf emotioneel ontwikkeld zijn, leren hun kinderen de taal die nodig is om gevoelens te benoemen. Zo leren kinderen herkennen wanneer ze bijvoorbeeld boos, verdrietig of bang zijn. Is een kind teruggetrokken, dan voelt een ouder aan dat er iets speelt en nodigt het kind uit om te vertellen wat er aan de hand is. Ouders die uitstralen dat het normaal is om allerlei gevoelens te hebben, geven hun kinderen een veilig gevoel dat ze zichzelf emotioneel mogen uiten. Daardoor kunnen kinderen hun ouders benaderen voor geborgenheid, troost, steun en liefde, wanneer ze daar behoefte aan hebben.

In mijn psychologie praktijk ontmoet ik dagelijks cliënten die in hun jeugd niet de liefde en geborgenheid nodig hadden. Dat werkt bijna altijd later door in de intieme relatie.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Wie ben ik?

Ik ben Marja Postema en begeleid al meer dan 30 jaar mensen die vastlopen in hun emoties, relaties of leven. Ik combineer emotionele intelligentie, relatie-coaching en traumabewust werken, met de invloed van de kindertijd en vroegkinderlijk trauma als centrale thema’s.

Ik bent oprichter van de Emotionele Intelligentie Academie en auteur van Emoties, wat moet ik ermee? (2013) en ABC van 15 emoties (2017). Ik werk zowel voor particulieren, professionals als organisaties, vanuit mijn praktijk in Amersfoort. 

Een belangrijk uitgangspunt in mijn werk is de holistische visie dat lichaam, denken, voelen en gedrag onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. 

Klanten omschrijven mij als warm en hartelijk, iemand die met respect snel tot de kern doordringt.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Emotionele intimiteit ontstaat bij mensen bij wie je je veilig voelt, want dan kun je kwetsbaar zijn en je gevoelens en emoties delen, met woorden of zonder woorden; tranen zeggen meestal al genoeg. Door emotionele intimiteit heb je het gevoel dat je mag zijn zoals je bent, met al je gevoelens, zonder dat je hoeft te voldoen aan verwachtingen of aan het beeld van de beste versie van jezelf. Een gebrek aan emotionele verbinding is de kern van emotionele eenzaamheid in je relatie; het herstellen van die verbinding is dan ook de weg eruit.

Emotionele verbinding herstellen: hoe begin je?

Wil je leren om deze verbinding opnieuw te maken?

Wil je samen met je partner leren om elkaar meer emotionele intimiteit te geven?