De emotie boosheid is een van de vele emoties die we in ons dragen en die in verschillende situaties geactiveerd kan worden. Voor veel mensen is het een lastige emotie, omdat zij een destructief effect kan hebben en er nogal wat oordelen over bestaan. Daardoor kun je geneigd zijn het kind met het badwater weg te gooien, terwijl boosheid juist een functie heeft.
Boosheid is constructief wanneer zij je kracht geeft om in beweging te komen. Ze kan je de energie geven om voor jezelf op te komen, dat wat je dierbaar is te verdedigen, je grenzen aan te geven, een prestatie te leveren of frustratie te uiten. Lees hier meer over in mijn artikel Is boosheid goed of fout?
De invloed van opvoeding en voorbeeldgedrag van ouders
Boosheid is een oerkracht die je in de eerste jaren van je leven zonder schroom uitte om je te verzetten of om iets te willen. Hele jonge kinderen kunnen nog niet verwoorden wat ze wel of niet willen, maar maken dit des te duidelijker door te schreeuwen en te huilen. Daarnaast uiten ze hun boosheid door te schoppen, duwen, trekken, slaan, bijten en dingen kapot te maken. Hun emotionele instrument is dan nog volledig intact.
In de kindertijd wordt de basis gelegd voor hoe we omgaan met emoties. De belangrijkste invloed hierin is het voorbeeld dat ouders geven.
Ik ben opgegroeid in een Gronings gezin. Er werd weinig gezegd, laat staan dat er emoties werden geuit. Ik heb mijn ouders nooit zien huilen, lachen of boos worden. Het effect hiervan was dat emoties uit mijn bewustzijn verdwenen en ik diep van binnen de conclusie trok dat emoties er niet toe deden en er ook niet mochten zijn. Het voelde alsof het een verboden terrein was. Dat werd mij duidelijk toen zich tijdens mijn eerste stappen in therapieland een enorme weerstand in mij voordeed. Het slot ging er pas af toen de therapeut herhaaldelijk tegen mij zei: Je mag huilen. Uiteindelijk brak de beschermende dijk en kwam er een tsunami aan emoties vrij. Niet alleen verdriet, maar ook een enorme boosheid.
Boosheid is levensenergie die je helpt je kracht te ontwikkelen, zodat je de strijd aan kunt gaan wanneer dat nodig is. Ouders die laten zien dat ze het ene moment boos op elkaar kunnen zijn en het andere moment weer plezier met elkaar hebben, geven hun kinderen een waardevolle boodschap mee: boosheid is niet iets om bang voor te zijn, maar maakt gewoon deel uit van het samenleven.
Het is helpend om een kind uit te leggen dat we allemaal weleens boos zijn, en dat dit niet betekent dat papa niet meer van mama houdt of andersom. Wanneer je als ouder boos bent op je kind, is het belangrijk uit te leggen waarom. Zo voorkom je dat het kind zich slecht of schuldig gaat voelen.
Gedraag je, beheers je, wees niet zo lelijk!
Ouders hebben geboden, verboden en verwachtingen. Ze kunnen je verbieden om te zeuren, te schreeuwen, boos te zijn, tegen te spreken of je op te winden.
Daarnaast zijn er geboden of eisen die aansluiten bij hun verwachtingen, zoals: je moet gehoorzaam zijn, je moet meehelpen, je moet je aanpassen, je moet luisteren, je moet je best doen op school, je moet goede cijfers halen, je moet je beheersen, je mag je niet aanstellen.
Deze verboden en geboden hebben een grote impact op je ontwikkeling, omdat je als klein kind volledig afhankelijk bent van de liefde van je ouders. Daardoor ga je je aanpassen en jezelf inhouden. In feite houd je je levensenergie in en laat je dingen gebeuren die je niet wilt, of krijg je niet wat je eigenlijk graag zou willen.
Van beheersing naar explosie
Opgekropte boosheid veroorzaakt een innerlijke bom die bij tijd en wijle explodeert. Soms is daar iets ogenschijnlijk onbeduidends voor nodig: de druppel die de emmer doet overlopen. Zo’n explosie veroorzaakt vaak een enorm schuldgevoel, omdat je jezelf helemaal hebt laten gaan en iemand waarschijnlijk diep hebt gekwetst door dingen te zeggen die je eigenlijk niet meent. Je probeert uit te leggen dat je niet jezelf was. Maar is het niet vreemd om te zeggen dat je niet jezelf was, terwijl jij het toch echt was die zo explodeerde?
De boodschap is dat beheersing of altijd maar aardig zijn leidt tot toenemende fysieke spanning. Die spanning kan zich ontladen in een woede-uitbarsting of zich uiten in lichamelijke klachten. Je lichaam heeft immers veel te verstouwen met al die levensenergie die geen kant op kan.
Omdat je deze energie niet gebruikt, kun je gevoelens van onmacht, ontevredenheid en misschien jaloezie ervaren, omdat je je eigen behoeften en grenzen verwaarloost.
De valkuil van boosheid
Wanneer we boos zijn, ligt het voor de hand een ‘dader’ aan te wijzen. De energie van boosheid richt zich automatisch naar buiten, op zoek naar een schuldige. Wat heeft die ander gedaan waardoor jij boos wordt?
Omdat je je niet bewust bent van onderliggende emoties, wordt de ander al snel bestempeld als gemeen, egoïstisch, opportunistisch, dominant, een bitch, enzovoort. De ander doet niet wat hij heeft beloofd, voldoet niet aan je verwachtingen, wensen of eisen. Je voelt je slachtoffer en vindt dat de ander gestraft moet worden of op z’n minst moet erkennen dat hij of zij fout zit.
Op deze manier word je een rechter of opvoeder. Zolang je je boosheid afreageert op anderen en de schuld buiten jezelf legt, kom je niet bij de werkelijke oorzaak van je boosheid. Je houdt jezelf buiten schot en lost de situaties waarin je getriggerd wordt niet wezenlijk op.
De signaalfunctie van boosheid
Boosheid is als een rood lampje dat je waarschuwt dat er iets aan de hand is, iets waar je alert op moet zijn. Bijvoorbeeld:
- Je werkt te hard en te lang. Er zijn momenten waarop je je gebruikt voelt en niet voldoende gewaardeerd. Boosheid maakt je hierop attent.
- Je bent altijd aardig en meegaand in je relatie of vriendschappen. Jouw motto is: het maakt me niet uit. Toch voel je soms irritatie. De boodschap is dat je ergens geen zin in hebt, maar niet goed weet wat je zelf wilt.
- Je past je steeds aan, terwijl je eigenlijk een duidelijke andere mening of behoefte hebt die je niet uit. Boosheid dient zich aan wanneer je je te veel hebt aangepast. In plaats van een ‘ja’ op een verzoek, komt er ineens een explosieve ‘nee’, waar je omgeving van schrikt.
- Je zorgt altijd voor anderen en zet jezelf op de laatste plaats, waardoor je nooit aan jezelf toekomt. Boosheid laat je dit weten wanneer iemand je weer ergens om vraagt.
- Sommige mensen werken op je zenuwen. Boosheid laat je weten dat je hierover iets moet zeggen: wat je niet fijn vindt of waar je grens ligt.
De behoefte achter boosheid
Boosheid kan een teken zijn dat een persoonlijke behoefte niet vervuld wordt. Dat klinkt eenvoudig, maar is het niet wanneer je je behoeften van jongs af aan hebt leren negeren.
Om je een handvat te geven: je kunt onderzoeken welke situaties en welk gedrag van mensen bij jou boosheid oproepen. Welke behoefte wordt dan bij jou niet gezien? Je kunt jezelf telkens afvragen: Wat wil ik niet? Waar ben ik klaar mee? En wat wil ik juist wel? Waar verlang ik naar?
De behoefte als sleutel naar minder boosheid
Wanneer je je als kind hebt aangepast, heb je een deel van jezelf ingeleverd. Dat is een onbewust proces. Wat niet werd gewaardeerd of geaccepteerd, of misschien werd veroordeeld of bekritiseerd door uitspraken van je ouders of hun voorbeeldgedrag, ben je gaan onderdrukken.
Op een gegeven moment vergeet je dat je een deel van jezelf hebt ingeleverd. Je kunt deze aspecten terugvinden door te onderzoeken wat je behoeften zijn. Stel dat je je verveelt: wat is dan je behoefte? Voor de hand ligt dat je je niet wilt vervelen. Wanneer verveel je je niet? Misschien als je iets leuks, uitdagends of inspirerends doet. Hoe ziet dat er voor jou uit? Dit is een voorbeeld van het vervullen van een behoefte.
Als we geboren worden, hebben we een primaire behoefte aan veiligheid en een liefdevolle verbinding. Rond ons tweede levensjaar ontstaat de behoefte aan autonomie: je wilt jezelf aankleden, eten wat je lekker vindt en doen wat je leuk vindt. Deze twee basisbehoeften spelen ons hele leven een rol.
Aan de ene kant wil je je verbinden met mensen en ergens bij horen, aan de andere kant wil je je eigen weg gaan, je eigen ding doen en op jezelf zijn. Bij veel mensen is dit uit balans. Ze schieten door in het één, verbinden en aanpassen of juist in het andere: volledig hun eigen weg gaan.
In de BBC-serie Jack Wright is de zoon John een prachtig voorbeeld van het aangepaste jongetje dat zijn eigen leven niet leidt, maar door omstandigheden zijn autonome behoeften weer ontdekt.
Oordelen en verwijten zijn een tragische uitdrukking van onvervulde behoeften.
Marshall Rosenberg
Van verwijt naar behoefte
Om uit het gevecht te kunnen stappen ontwikkelde Rosenberg de Geweldloze Communicatie, waarin de vertaling van verwijt naar behoefte centraal staat. Een paar voorbeelden:
- Het verwijt: ‘Je gaat altijd je eigen gang.’
De behoefte: samen dingen doen. - Het verwijt: ‘Je hebt alleen maar kritiek.’
De behoefte: waardering krijgen. - Het verwijt: ‘Je smeert ’m telkens als er iets moet gebeuren.’
De behoefte: steun en gedeelde verantwoordelijkheid.
‘Ik ben kwaad omdat jij…’
Hiermee maak je de ander verantwoordelijk voor jouw boosheid. Wanneer je beseft dat jij zelf verantwoordelijk bent voor je boosheid, wordt de formulering:
‘Ik ben boos omdat ik … nodig heb.’
Op deze manier verbind je je boosheid met je behoefte.
Het is een ingebakken gewoonte te denken dat boosheid in de buitenwereld ligt, dus bij de ander. Wat een ander zegt of doet kan wel de aanleiding zijn voor onze gevoelens, maar is nooit de oorzaak. Deze ligt in onszelf, in onze manier van denken en in de verwachtingen die wij in een bepaalde situatie hebben, hoe we vinden dat de ander zou moeten zijn of zou moeten handelen.
Uit: Constructief omgaan met irritatie en boosheid
Regine Herbig
Verantwoordelijkheid nemen
Door de ander verantwoordelijk te maken voor jouw boosheid, geef je die ander de macht om jou te kwetsen. Je komt dan in een slachtofferpositie van afhankelijkheid en machteloosheid terecht. Je ziet de ware oorzaak van je boosheid niet en gaat je eigen behoefte uit de weg.
Door verantwoordelijkheid te nemen voor al je gevoelens, inclusief boosheid, krijg je er invloed op en wordt de kans op constructieve relaties groter. Je zorgt dan voor wat je nodig hebt en komt voor jezelf op. Dat geeft innerlijke kracht en een gevoel van eigenwaarde.
- Ik ben verantwoordelijk voor mijn gevoelens en mijn gedrag.
- Jij bent verantwoordelijk voor jouw gevoelens en jouw gedrag.
- Ik ben niet verantwoordelijk voor de gevoelens en het gedrag van de ander als reactie op mijn gedrag, maar wel voor mijn reactie op de gevoelens en het gedrag van de ander.
Wanneer je de verantwoordelijkheid bij de ander laat, kun je aanwezig zijn zonder schuldgevoel en machteloosheid. Dan kun je neutrale aandacht geven en begrip ervaren.
Boosheid beschermt de pijn van onvervulde behoeften
Wanneer je je aandacht niet langer op de buitenwereld richt, maar naar binnen, dient zich vaak een diepere laag van emoties aan. Je voelt je verdrietig omdat je de ander niet kunt bereiken, wanhopig, machteloos of moedeloos omdat de verandering waar je naar verlangt uitblijft. Of je voelt angst door een gemis aan veiligheid, of frustratie omdat je niet krijgt wat je nodig hebt.
De boosheid of woede beschermt je tegen het voelen van deze pijnlijke, kwetsbare emoties.
Jouw eigen behoeften, die om vervulling schreeuwen, zijn de oorzaak van je boosheid en je woede. Niet het gedrag van de ander.
Herken je jezelf hierin?
Wil je leren je boosheid te uiten zonder explosief of gewelddadig te zijn.
Wil je leren de energie van boosheid te gebruiken om grenzen aan te geven, zonder boos te hoeven zijn.
Werk je aan persoonlijke groei of loop je steeds tegen dezelfde patronen aan in relaties of werk?
Dan kan het helpend zijn om samen te onderzoeken welke behoeften er onder je boosheid liggen. Je bent welkom om daarover in gesprek te gaan. Ik, Marja Postema, help je graag d.m.v. individuele coaching
Neem contact op via het contactformulier dan kijken we samen wat voor jou de beste aanpak is.
OPLEIDING EMOTIONEEL MEESTERSCHAP
Voor iedereen die bezig is met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.
Voor iedereen die behoefte heeft aan verdieping, verheldering en aan het oplossen van hardnekkige patronen.
Voor iedereen die vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering.
De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Meld je aan via het contactformulier voor een gratis intake/kennismakingsgesprek
Zowel de coaching als de opleiding is in Amersfoort
