Wanneer ik cliënten vraag of ze zich in hun kindertijd veilig voelden, krijg ik vaak een verbaasde reactie. Meestal hoor ik dan: “Ja hoor, ik was heel veilig.” Maar wanneer we dieper ingaan op hun jeugd, blijkt dat gevoel van veiligheid vaak toch minder vanzelfsprekend.
Dat komt deels door verwarring over wat het betekent om je “veilig” te voelen. Voor veel mensen betekent veiligheid: geen oorlog, geen geweld, geen misbruik of mishandeling. Dat is begrijpelijk. Maar psychologische veiligheid gaat verder dan dat. Het gaat over je veilig voelen in verbinding met anderen, én over de ruimte hebben om jezelf te zijn, over autonomie.
Voelde jij je veilig in je gezin?
- Voelde je je veilig genoeg om je emotioneel te verbinden met je ouders en broers of zussen?
- Voelde je je veilig om je gevoelens, behoeften en meningen te uiten?
Voor een jong kind ontstaat een gevoel van veiligheid door zorgzame ouders die zich afstemmen op zijn of haar behoeften, en een warme, liefdevolle sfeer creëren. Het kind voelt zich veilig wanneer het erop kan vertrouwen dat de ouders er zijn als het ze nodig heeft.
Een kind dat zich angstig voelt, rent naar zijn moeder, zoekt troost en wil vastgehouden worden. Die basisveiligheid is essentieel: alleen dan durft het kind zichzelf te ontdekken, zich te uiten en met vertrouwen de wereld te verkennen.
Gezien en gehoord worden
Een kind voelt zich veilig wanneer ouders laten merken dat ze blij met hem of haar zijn. Als ouders je echt zien en naar je luisteren, voel je je erkend. Dat gebeurt onder andere doordat je gevoelens gespiegeld en benoemd worden.
Zo leert een kind zichzelf kennen. Eigenschappen worden erkend en gewaardeerd. Door die onvoorwaardelijke acceptatie kan een kind zichzelf zijn, zonder schuld of schaamte.
Sta eens stil bij de vraag: Waarin werd jij gezien en gewaardeerd als kind?
Was het je stoerheid, slimheid, sportiviteit, creativiteit, gevoeligheid, humor, aanhankelijkheid, behulpzaamheid, fantasie, zelfvertrouwen of nieuwsgierigheid?
En: Welke eigenschappen werden juist niet gezien of gewaardeerd? Wat is er daardoor met die eigenschappen of talenten gebeurd?
Je geborgen voelen door aanraking
Een liefdevolle aanraking geeft een kind het gevoel dat het er mag zijn. Het zorgt voor ontspanning en geborgenheid. Een ontspannen ouder brengt via aanraking die rust over op het kind. Voor kleine kinderen is aanraking van levensbelang.
Kinderen die te weinig liefdevol worden aangeraakt, kunnen het gevoel ontwikkelen dat er iets mis met hen is. In veel Afrikaanse culturen dragen moeders hun baby de hele dag op de rug in een draagdoek. Die fysieke nabijheid geeft een gevoel van veiligheid.
Denk eens terug: Werd jij vaak geknuffeld of liefdevol aangeraakt?
Door liefdevolle aanraking voel je je geliefd en wie zich geliefd voelt, leert ook van zichzelf houden.
Een gebrek aan veiligheid
Onveiligheid ontstaat als een kind zich niet geliefd en gekoesterd voelt. Het ervaart dat als afwijzing of veroordeling.
Een kind dat niet gespiegeld wordt in zijn gevoelens en behoeften, voelt zich niet herkend of erkend. Die ontkenning van het eigen ik voelt diep onveilig, alsof je er niet mag zijn, terwijl je juist volledig afhankelijk bent van je ouders.
Onveiligheid ontstaat ook wanneer een kind aanvoelt dat zijn vader of moeder niet blij met hem is. Dat voelt als “ik hoor er niet bij” of “ik ben niet welkom”. Dat is beangstigend, omdat het kind niet op eigen kracht kan overleven.
Soms is een moeder in de eerste dagen, weken of maanden emotioneel afwezig. Dit kan het zenuwstelsel van de baby activeren, omdat de dreiging van verlating of dood als reëel wordt ervaren. Denk aan een baby die na de geboorte in een couveuse wordt gelegd, na negen maanden eenheid met de moeder in de baarmoeder. Dat is een traumatische ervaring.
Hetzelfde effect kan optreden bij een moeder met een postnatale depressie. Zij kan negatieve gevoelens ervaren tegenover haar baby, in paniek raken omdat ze denkt dat ze niet goed voor haar baby kan zorgen, of helemaal niets voelen.
Een emotioneel afwezige moeder heeft grote impact op het gevoel van veiligheid van een kind.
Mogelijke oorzaken van emotionele afwezigheid
- De moeder was veel letterlijk afwezig door andere verantwoordelijkheden, zoals de zorg voor een ouder, een ziek familielid of een gehandicapt kind.
- Een ambitieuze moeder die carrière wilde maken, had haar aandacht vooral bij haar werk. De kinderen kregen dan vaak opvang of werden uitbesteed.
- In middenstandsgezinnen of domineesgezinnen draaide alles om klanten of gemeenteleden. Ouders waren druk en emotioneel niet beschikbaar.
- In grote katholieke gezinnen, waarin tien kinderen normaal was, kregen kinderen soms alleen affectie van oudere zusjes.
- Een moeder die ongelukkig was door een slecht huwelijk of depressie had weinig te geven. Kinderen voelden zich dan snel tot last.
- Bij rouw of verlies heeft een moeder moeite om blij te zijn met haar kinderen. Als dit te lang duurt, trekken kinderen zich emotioneel terug.
- Sommige moeders ontdekten dat ze eigenlijk geen moeder wilden zijn, te jong moeder werden, of moeite hadden met moedergevoelens.
- Bij psychische of verslavingsproblemen werden kinderen vaak verantwoordelijk voor het huishouden of de emoties van de ouder.
- Een moeder die zelf emotioneel verwaarloosd is, weet vaak niet hoe ze zich kan verbinden. Ze geeft wat ze zelf heeft gekregen: afstand, kritiek, afwijzing.
De gevolgen van een afwezige moeder
Kleine kinderen begrijpen de complexiteit van hun moeders leven niet. Ze kunnen niet zien dat zij misschien wél van hen houdt, maar gewoon niets te geven heeft. Ze trekken onbewust de conclusie: “Ik ben een last. Ik ben niet goed genoeg. Er is iets mis met mij. Ik ben niet welkom. Anderen zijn belangrijker. Ik er doe er niet toe. Het maakt niet uit of ik er ben”.
Kinderen die structureel te weinig moederlijke liefde en verbinding ervaren, ontwikkelen vaak een laag zelfbeeld en een gebrekkig gevoel van eigenwaarde.
Een moeder die niet de tijd of energie heeft om haar kinderen te begeleiden in sociale vaardigheden, verantwoordelijkheden of teleurstellingen, laat haar kinderen ‘zwemmen’. Dat kan leiden tot overschatting of onderschatting van hun eigen vermogens, en tot sociaal onhandig gedrag.
De relatie met je moeder in de eerste zes jaar van je leven is van enorme invloed op je zelfbeeld. Zonder liefde, erkenning, bevestiging en steun, ontwikkel je eerder het idee dat je er niet toe doet. Je leert dat je mensen niet kunt vertrouwen en dat je alles alleen moet doen.
Zonder een spiegelende ouder die jou bevestigt in wie je bent, blijf je met een leeg gevoel achter.
Wie ben je dan?
Ik, Marja Postema, help je graag d.m.v. individuele coaching of relatie coaching
Neem contact op via het contactformulier voor een gratis kennismakingsgesprek. Dan gaan we kijken wat voor jou of jullie de beste aanpak is.
OPLEIDING EMOTIONEEL MEESTERSCHAP
Voor iedereen die bezig wil zijn met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.
Voor iedereen die behoefte heeft aan verdieping, verheldering en aan het oplossen van hardnekkige patronen.
Voor iedereen die vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering en loyaliteit.
Voor iedereen levert inzicht in de complexiteit van emoties een bijdrage aan je levensgeluk. Emoties zijn belangrijk, want als je niet weet wat je voelt, weet je niet wie je bent, weet je niet wat je nodig hebt, weet je niet wat je blij maakt, heb je geen innerlijk kompas, kun je jezelf niet laten zien, weten anderen niet wie je bent, weten anderen niet wat je nodig hebt, weet je niet wat anderen nodig hebben, mis je diepgang in je relaties, ervaar je geen intimiteit, kun je je ervaringen niet delen en kom je niet tot je recht.
Meld je aan via het contactformulier voor een gratis intake/kennismakingsgesprek
Zowel de opleiding als de coaching is in Amersfoort.
