
Hoogsensitiviteit: kenmerken, kwaliteiten en tips om ermee om te gaan
Veel mensen ontdekken pas op latere leeftijd dat ze als kind al hoogsensitief waren. Vaak hadden hun ouders daar destijds geen weet van en wisten ze niet goed raad met dit gevoelige temperament. Misschien kreeg je als kind vaak te horen dat je je niet moest aanstellen, dat je overgevoelig was of dat je gezelliger moest doen. Dat soort opmerkingen kan het gevoel geven dat er iets mis is met jou, terwijl er in werkelijkheid niets mis is: je hebt een zenuwstelsel dat prikkels dieper verwerkt dan gemiddeld.
In dit artikel lees je wat hoogsensitiviteit precies inhoudt, hoe je het herkent, welke kwaliteiten en valkuilen erbij horen en hoe je er in de praktijk mee om kunt gaan.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Ik ben Marja Postema en begeleid al meer dan dertig jaar volwassenen die worstelen met zichzelf en met emoties, van zichzelf of van anderen, in relaties of op het werk. In mijn coachingpraktijk zie ik regelmatig zowel mannen als vrouwen die worstelen met hun hoogsensitiviteit. De kunst is om de kwaliteiten ervan te omarmen en tegelijk rekening te houden met de nadelen.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Wat is hoogsensitiviteit (HSP)?
De Amerikaanse psychologe en psychotherapeute Elaine Aron introduceerde in de jaren negentig de term Highly Sensitive Person, afgekort HSP. Haar onderzoek naar wat zij Sensory Processing Sensitivity noemde, liet zien dat het zenuwstelsel van sommige mensen zintuiglijke en emotionele prikkels dieper en uitgebreider verwerkt dan gemiddeld. Naar schatting geldt dit voor ongeveer vijftien tot twintig procent van de mensen. Aron schreef verschillende boeken over hoe je als HSP jezelf staande kunt houden in relaties en op het werk, en hoe ouders hun hoogsensitieve kind het beste kunnen begeleiden.
Hooggevoelig of hoogsensitief: is er verschil?
In het dagelijks taalgebruik betekenen de termen praktisch hetzelfde, al zit er een klein nuanceverschil in herkomst en invulling. Hoogsensitief, of HSP, verwijst rechtstreeks naar de biologische eigenschap die Aron beschreef: een zenuwstelsel dat prikkels dieper verwerkt. Hooggevoelig is de bredere, Nederlandse term die dezelfde biologische basis dekt, maar in de praktijk vaak ook de emotionele en psychologische reactie erop omvat, zoals sneller emotioneel geraakt of overprikkeld raken. In de praktijk gebruiken mensen beide woorden door elkaar om dezelfde groep mensen aan te duiden.
Kenmerken van hoogsensitieve volwassenen
Hoogsensitieve volwassenen raken relatief snel zintuiglijk overprikkeld bij drukte, veel lawaai of fel licht. Ze hebben een sterk inlevingsvermogen en nemen daardoor vaak onbewust de emoties en stemmingen van anderen over. Door hun scherpe observatievermogen voelen ze de sfeer in een ruimte snel aan. Tegelijk zijn ze overmatig zorgzaam en begaan met anderen, waardoor het moeite kost om grenzen te stellen. En omdat ze indrukken diepgaand verwerken, hebben ze regelmatig tijd voor zichzelf nodig om alles een plek te geven.
Wat betekent hoogsensitief zijn?
Hoogsensitief zijn betekent dat je veel zintuiglijke indrukken opvangt: geluiden, harde stemmen, achtergrondmuziek, spanning, negatieve uitingen, drukte, onrust en geuren, waar veel andere mensen gemakkelijker aan voorbijgaan. Je merkt snel wanneer iemand zich niet prettig voelt of wat de stemming in een ruimte is, omdat je fijnbesnaard bent en subtiele signalen oppikt die anderen missen. In een omgeving met veel zintuiglijke prikkels, zowel geluid als beeld, raak je daardoor gemakkelijker overweldigd of overprikkeld. En als dat gebeurt, heb je vooral behoefte aan rust, alleen, afgesloten van nieuwe prikkels.
Ook interessant: Hoe creëer je veiligheid in jezelf?
De kwaliteiten van hoogsensitieve mensen
Hoogsensitiviteit brengt, naast de uitdagingen, ook waardevolle kwaliteiten met zich mee. Je bent zeer intuïtief en pikt vaak onbewust informatie op, waardoor je verbanden ziet die anderen niet opmerken. Je beleeft dingen op een diep niveau en hebt daardoor behoefte om te reflecteren op wat je meemaakt. Je bent invoelend en empathisch, met veel respect voor kwetsbare mensen en met oprechte betrokkenheid bij het lijden van mensen.
Daarnaast ben je vaak creatief en fantasierijk, waardoor je op inspirerende ideeën komt, en kun je enorm geïnspireerd en enthousiast zijn. Veel hoogsensitieve mensen voelen zich ook verbonden met iets dat groter is dan zijzelf en maken daardoor gemakkelijk contact met de spirituele kant van het leven. Je bent liefdevol en zorgzaam en voelt snel aan wat iemand nodig heeft, en je ervaart een diepe verbinding met dieren, planten en de aarde. Zelfs in kleine details kun je de schoonheid intens beleven, en als je een taak op je neemt, doe je dat zorgvuldig en toegewijd.
De nadelen en valkuilen van hoogsensitiviteit
In onze cultuur word je nog te vaak als zwak, zielig of overdreven emotioneel gezien wanneer je snel geraakt bent, terwijl juist wordt onderschat dat hoogsensitieve mensen belangrijke kwaliteiten hebben die veel andere mensen missen. Een groot nadeel is dat je in bepaalde situaties overprikkeld raakt. Dat kan zich uiten in een snelle hartslag, blozen, een knoop in je maag, transpireren, niet meer helder kunnen nadenken, gespannenheid of slecht slapen, maar ook in huilen of paniek: sommige situaties zijn simpelweg te intens. Wanneer je daarbij emotioneel overvallen wordt door negativiteit of botheid van anderen, ben je geneigd instinctief te vluchten of te bevriezen.
Veel van deze patronen ontstaan al vroeg. Kinderen met een gevoelig zenuwstelsel hebben extra zorg en bescherming nodig, omdat ze vaak angstiger en sneller overstuur zijn. Wanneer ouders daar onvoldoende op aansluiten en negatief reageren op de gevoeligheid van hun kind, ontstaat vaak een negatief zelfbeeld dat tot in de volwassenheid doorwerkt.
Ook interessant: Hoe ontwikkel je een positief zelfbeeld?
Dat zelfbeeld ligt aan de basis van veel andere valkuilen:
Je schaamt je voor je sensitiviteit omdat je minder kunt hebben dan de meeste anderen, sneller moe bent en afhaakt, eerder emotioneel uit je slof schiet en minder weerbaar bent bij een conflict.
Je stelt moeilijker grenzen omdat je bang bent voor een vervelende confrontatie, en uit angst voor afkeuring of kritiek wil je alles zo perfect mogelijk doen. Daardoor pas je je regelmatig te veel aan, negeer je irritatie en boosheid, en negeer je je eigen behoeften omdat je anderen graag een plezier doet.
Op momenten dat je kwetsbaarheid wordt uitgebuit of over het hoofd gezien, kun je je slachtoffer of zwak voelen, waardoor mensen sneller over je heen lopen.
Ook heb je de neiging om uit je lichaam te gaan en weg te vliegen in je hoofd met wilde ideeën, of om net als anderen te willen zijn, wat je juist overvoert en stresst.
En als je te veel naar binnen gericht raakt en te veel over jezelf blijft nadenken, of te veel problemen en stress van anderen overneemt, kost dat eveneens veel energie.
De uitdaging voor jou als hoogsensitief persoon
De belangrijkste uitdaging is jezelf goed leren kennen: welke situaties en mensen je overprikkelen of veel van je vragen, en hoe je jezelf tegen te veel indrukken kunt beschermen. Daarnaast gaat het om je eigenwaarde herstellen, oude pijn en kwetsing helen, en een balans vinden tussen deelnemen aan het leven en tijd voor jezelf nemen. Ook je plek in de samenleving vinden en je betrokkenheid bij de wereld een passende vorm geven, hoort daarbij, net als jezelf leren beschermen door bijvoorbeeld grenzen te stellen, zodat je in je kracht blijft en de rust en slaap krijgt die je nodig hebt.
Ook interessant: Meer jezelf zijn, minder jezelf aanpassen
Praktische tips om met overprikkeling om te gaan
Omdat je lichaam sterk reageert op overprikkeling, is je lichaam ook de ingang om weer tot rust te komen: breng eerst je ademhaling tot rust.
Ga waar mogelijk letterlijk weg uit een situatie die je overprikkelt, of sluit je ogen om de indrukken buiten te sluiten als weggaan niet kan.
Gun jezelf de tijd om aan een situatie te wennen en geef jezelf het vertrouwen dat het goed komt.
Ga de natuur in om tot rust te komen, vraag steun aan iemand of vraag iemand mee naar een situatie die je spannend vindt, en leg aan anderen uit wat hoogsensitiviteit voor jou betekent, zodat ze je beter begrijpen.
Het helpt om met je angst te praten zoals een liefdevolle ouder met een angstig kind zou praten. Zoals een ouder belooft dat een kind weg mag als het te veel wordt, kun je ook met jezelf afspreken dat je naar huis gaat zodra je daar behoefte aan hebt.
Drink voldoende water, luister naar rustgevende muziek en vermijd een negatieve spiraal waarin je jezelf de put in praat: dat sluit aan bij wat psycholoog Albert Ellis binnen de rationeel-emotieve therapie beschrijft als het bijsturen van vervormde, zelfondermijnende gedachten.
Keer daarnaast terug naar je veilige haven om op te laden, of dat nu je huis is, je auto met fijne muziek, je partner, een goede vriend of vriendin, een familielid of je huisdier.
Waardeer jezelf voor je sensitiviteit, geef jezelf complimenten wanneer je een uitdaging aangaat, en zoek gelijkgestemde mensen op waarbij je je op je gemak voelt.
Ga ervan uit dat er weinig is wat je niet kunt, zolang je een manier vindt om het op jouw manier te doen.
Vermijd tegelijk een aantal valkuilen.
Vergelijk jezelf niet steeds met mensen die niet hoogsensitief zijn en in jouw ogen alles moeiteloos aankunnen.
Verwar overprikkeling ook niet met angst: door overprikkeling raak je vooral gespannen, en dat is iets anders dan angst.
Plan je agenda niet te vol, haast jezelf niet en zet jezelf niet onder druk.
Verstop jezelf niet, maar onderzoek wat voor jou een goede manier van leven is, ook al vraagt dat moed.
Veel hoogsensitieve mensen kiezen voor een dienstverlenend beroep omdat ze begaan zijn met anderen, maar raken juist daardoor ook regelmatig opgebrand doordat ze te veel geven.
Blijf bij je eigen behoefte, ook als anderen je een spelbreker vinden:
Jij weet het beste hoe je je voelt en wat je nodig hebt, en je mag je eigen keuzes maken. Is de ander teleurgesteld, dan is dat jammer, maar jij bent niet verantwoordelijk voor het geluk van de ander. Richt je liever op schoonheid en vreugdevolle zaken om jezelf positief te voeden, en laat los dat je niet aan alle verwachtingen van anderen kunt voldoen: dat is niet erg, want je hebt iets wat veel anderen niet hebben, een liefdevolle kijk op het leven. Wees schaamteloos gevoelig. Je bent geen slachtoffer, maar een gevoelig persoon, wat je mag uitdragen, maar waar je ook zelf verantwoordelijkheid voor mag dragen: kwetsbaarheid is iets anders dan zwakte.
Bereid jezelf mentaal voor op lastige ontmoetingen, bijvoorbeeld door te visualiseren dat je een stevig gewortelde boom bent of dat je bewust veel ruimte inneemt.
En neem je behoefte aan stilte, ruimte, rust en een liefdevolle omgeving serieus: dat betekent dat je er verantwoordelijkheid voor neemt, niet wegvlucht, maar voor je behoefte opkomt. Dat kun je leren.
Samengevat: in je kracht komen als hoogsensitief persoon
Het komt erop neer dat je verantwoordelijkheid neemt voor de kwaliteiten van je hoogsensitiviteit, dat je doet wat je nodig hebt, en dat je grenzen trekt waar dat nodig is voor je welzijn. Jezelf accepteren als HSP is het fundament van je eigenwaarde.
Ook interessant: Hoe moet je grenzen stellen?
Heb je behoefte om meer in je kracht te komen met jouw hoogsensitiviteit?
Ik, Marja Postema help je graag d.m.v. individuele coaching of de opleiding Emotioneel Meesterschap
Ik nodig je uit voor een gratis, vrijblijvend kennismakings- en intakegesprek. Daarin onderzoeken we samen waar je het meeste last van hebt, wat je graag wilt veranderen en of mijn manier van werken bij je past.
Goed om te weten: ik oefen geen druk uit om te veranderen en werk niet vanuit een zweverige aanpak. Ik houd van respectvolle en heldere communicatie, zodat je precies weet waar we mee bezig zijn. Vanuit mijn jarenlange praktijkervaring leer ik je hoe je emoties kunt herkennen en erkennen, zodat je ze kunt gebruiken in de communicatie met je omgeving, zowel op het werk als privé.
Neem contact op via het contactformulier, dan bekijken we samen wat voor jou de beste aanpak is.
Opleiding Emotioneel Meesterschap
De opleiding Emotioneel Meesterschap is een diepgaande ontdekkingsreis naar de kern van je patronen, gebaseerd op actuele inzichten in emotionele gezondheid, biografisch werken, innerlijk kindwerk, karakterstructuren en traumaverwerking. Met het bijbehorende boek Emoties, wat moet ik ermee? krijg je waardevolle inzichten en handvatten, voor jezelf en eventueel om cliënten te ondersteunen in hun emotionele proces. Met een groepsgrootte van maximaal zes deelnemers creëren we een veilige leeromgeving waarin deelnemers elkaar steunen. Door te delen wat je bezighoudt, ervaar je echte verbondenheid, leer je jezelf beter begrijpen en leer je emoties toelaten.
Mijn aanpak, voortgekomen uit dertig jaar ervaring, opleiding en persoonlijk proces, is effectief gebleken omdat de bron van ineffectief gedrag wordt blootgelegd en de belemmeringen worden opgelost die het vrijuit ervaren van emoties en je autonomie in de weg staan. De opleiding is geschikt voor iedereen die bezig wil zijn met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling, behoefte heeft aan verdieping en verheldering, hardnekkige patronen wil oplossen, of vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering en loyaliteit. De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Coaching en de opleiding vinden plaats in Amersfoort; coaching is ook online mogelijk.
Meld je aan voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek via het contactformulier.
VEELGESTELDE VRAGEN OVER HOOGSENSITIVITEIT (FAQ)
Waar kunnen hoogsensitieve mensen niet goed tegen?
Hoogsensitieve mensen kunnen doorgaans moeilijk overweg met drukte, harde geluiden, fel licht, tijdsdruk, conflicten en een overvolle agenda. Ook grote hoeveelheden zintuiglijke prikkels tegelijk, zoals een drukke omgeving met veel geluid en beweging, zijn vaak lastig te verdragen.
Wat kun je doen als je hoogsensitief bent?
Het helpt om jezelf goed te leren kennen, je grenzen te bewaken, voldoende rust en alleen tijd in te plannen en jezelf niet te vergelijken met mensen die minder snel overprikkeld raken. De tips verderop in dit artikel geven daarvoor praktische aanknopingspunten.
Wat zijn signalen dat je hoogsensitief bent?
Denk aan snel overprikkeld raken door drukte of lawaai, een sterk inlevingsvermogen, een scherp observatievermogen, moeite met grenzen stellen en behoefte aan tijd alleen om indrukken te verwerken.
Wat zijn de nadelen van hoogsensitief zijn?
De belangrijkste nadelen zijn snelle overprikkeling, moeite met grenzen stellen, een grotere kans op een negatief zelfbeeld en het risico op overbelasting of een burn-out doordat je veel van jezelf en anderen vraagt.
Wat zijn triggers voor hoogsensitiviteit?
Veelvoorkomende triggers zijn drukte, lawaai, fel licht, sterke geuren, tijdsdruk, conflicten, een volle agenda en het overnemen van emoties of stress van anderen.
Hoe kan ik ontprikkelen?
Zorg voor rust en minder zintuiglijke prikkels: ga naar een stille ruimte, sluit je ogen, adem rustig, ga de natuur in of luister naar rustgevende muziek. Neem daarna de tijd om weer op te laden voordat je verder gaat met je dag.
Is hooggevoelig hetzelfde als hoogsensitief?
De termen worden in de praktijk door elkaar gebruikt, maar er zit een klein nuanceverschil in herkomst: hoogsensitief verwijst naar de biologische eigenschap die Elaine Aron beschreef, terwijl hooggevoelig de bredere Nederlandse term is die ook de emotionele reactie op die gevoeligheid omvat.