Loskomen van emotionele chantage in een relatie

Loskomen van emotionele chantage in een relatie

Emotionele chantage is een van de krachtigste en meest ondermijnende vormen van manipulatie in relaties. Het treft mensen in hun meest kwetsbare kern: de behoefte aan liefde, verbinding en erkenning. In dit artikel lees je wat emotionele chantage precies inhoudt, hoe je het herkent, waarom het zo moeilijk is om je ertegen te verzetten en, het allerbelangrijkste: hoe je ervan loskomt.

Wat is emotionele chantage?

Bij emotionele chantage dreigt of straft iemand jou als je niet doet wat diegene wil. De chanteur weet dat jij waarde hecht aan de relatie, of beseft dat jij afhankelijk bent. Daardoor kan diegene dreigen met het ontzeggen van liefde of affectie. Emotionele chantage kan voorkomen in een ouder-kindrelatie, een vriendschap en in een intieme relatie. Wanneer je emotioneel gechanteerd wordt, moet je liefde verdienen door te doen wat de ander van je verlangt.

Het kan moeilijk zijn om onder ogen te zien dat een vriend, vriendin, ouder of partner dit met je doet. Vaak is het patroon al in de kindertijd genormaliseerd, waardoor je het als vanzelfsprekend bent gaan beschouwen. Wanneer je dit niet onderkent, loop je het risico je hele leven bezig te zijn met het verdienen van liefde, waarbij je jezelf vernedert en wegcijfert. Liefde is iets wat je spontaan hoort te krijgen.

Hoe herken je emotionele chantage?

Emotionele chantage kent veel verschijningsvormen. Je herkent het aan de volgende signalen:

• Iemand dreigt een eind aan de relatie te maken als je niet doet wat hij of zij wil.
• Iemand vindt dat hij of zij het recht heeft om bepaalde eisen te stellen.
• Iemand gaat er vanzelfsprekend vanuit dat je doet wat hij of zij wil.
• Iemand dreigt ermee niet meer van je te houden.
• Je krijgt alleen waardering als je doet wat er gevraagd of geëist wordt.
• Aanspreken op schuldgevoel: “Als je dit niet doet, hou je niet van mij.”
• Slachtoffergedrag door stilzwijgend te lijden, zodat de ander zich aangesproken voelt dit op te lossen.
• Machtsmiddelen worden ingezet: seks, geld of aandacht.
• Iemand dreigt je het leven zuur te maken, of zichzelf iets aan te doen, als je niet doet wat diegene wil.
• Iemand negeert jouw gevoelens en behoeften.
• Iemand verwijt je egoïstisch, ongevoelig, moeilijk of onverschillig te zijn.
• Iemand benadrukt hoeveel verdriet je diegene doet als je niet toegeeft.
• Iemand maakt wat voor jou belangrijk is, kleiner of minder belangrijk.
• Iemand zegt dat het voor jouw bestwil is, terwijl dat niet waar is.
• Iemand zegt: “Als je werkelijk van mij houdt, dan zou je wel…”
• Iemand gaat je vergelijken: “Waarom kun je niet zijn als…”

Waarom gaat iemand emotioneel chanteren?

Emotionele chantage is een vorm van macht die doorgaans voortkomt uit een diepgewortelde angst voor verlating en afwijzing. De chanteur is vaak in sterke mate behoeftig en afhankelijk. Verlatingsangst stamt uit vroege herinneringen, uit een tijd waarin je letterlijk afhankelijk was van anderen. Het idee afgesneden te worden van de mensen van wie je houdt, kan voor zo iemand onverdraaglijk zijn, waardoor chanteren de enige uitweg lijkt. Het verzet van de ander wordt ervaren als een grote bedreiging: “Als ik hier niet met geweld op reageer, raak ik alles kwijt.”

Deze overtuiging heeft zijn wortels in een jeugd met veel angst en onveiligheid. Mensen die als kind een zwaar verlies of ontberingen hebben meegemaakt, worden als volwassene vaak overdreven afhankelijk, uit angst opnieuw afgewezen, verlaten of verwaarloosd te worden.

Wanneer ben je gevoelig voor emotionele chantage?

Je bent gevoelig voor emotionele chantage als je bang bent voor afwijzing, kritiek of verlating. Dit is vaak geworteld in een langere geschiedenis van angst en gebrek aan eigenwaarde. Het is ‘emotioneel’ omdat je geraakt wordt in een gevoel van angst. Omdat je dit niet kunt verdragen, geef je toe.

Schuldgevoelens spelen daarbij een grote rol. Wanneer kritiek jouw behoefte raakt om een goed mens te zijn, voel je je acuut schuldig en geef je toe omdat je wilt dat de ander je positief ziet. Zodra je doorziet dat die schuldgevoelens onterecht zijn, verliest de chantage zijn grip op jou.

Ook een sterk plichtsgevoel maakt je kwetsbaar. Daardoor besef je niet dat de gestelde eisen onredelijk zijn en heb je niet in de gaten dat je grenzen mag stellen of aan mag geven wat je niet prettig vindt.

Lees meer over angst voor afwijzing

Ieder mens heeft gevoelige, pijnlijke gebieden, knoppen waarop de chanteur drukt:

• Je hebt een laag zelfbeeld: het is gemakkelijk voor de ander om kritiek te geven, omdat je meegaat in het idee dat je niet goed genoeg bent.
• Je bent bang om alleen te zijn, waardoor je minder kritisch bent op vrienden of partners.
• Je voelt je financieel afhankelijk.
• Je voelt je snel schuldig als je iets nalaat of niet goed doet, en wilt graag een goed mens zijn.
• Je kunt het lijden van de ander niet aanzien en doet er alles aan om hem of haar gelukkig te maken.
• Je kunt niet tegen ruzie en boosheid, waardoor je toegeeflijk wordt om de rust te handhaven.
• Je neemt genoegen met weinig en bent al blij dat iemand met je om wil gaan.
• Je krijgt het gevoel te weinig verdraagzaam te zijn, egoïstisch te zijn of de ander tekort te doen.

Samengevat ben je gevoelig voor emotionele chantage wanneer iemand op jouw gevoelige knoppen drukt, en jij:

• een overdreven behoefte hebt aan waardering;
• moeite hebt om boos te worden, of een sterke angst ervaart bij boosheid en conflicten;
• een sterke behoefte hebt aan harmonie;
• de neiging hebt je verantwoordelijk te voelen voor anderen;
• snel medelijden hebt met anderen;
• moeite hebt voor jezelf op te komen;
• je snel schuldig voelt.

De oorsprong van jouw gevoelige knoppen

Deze gevoeligheden zijn vaak ontstaan in de kindertijd. Wanneer zo’n gevoelig punt geraakt wordt, kunnen pijnlijke herinneringen worden blootgelegd: hoe je door je ouders werd behandeld, de normen en regels waaraan je moest voldoen en de kritiek die je vroeger ontving. Kinderen hebben een grote behoefte aan waardering en bevestiging. Wanneer je te weinig waardering en affectie hebt gekregen, zul je je best blijven doen om dat alsnog te verdienen.

Omdat je geen pijn wilt ervaren, laat je je chanteren. Emotionele chantage gaat in de kern over macht, controle en zogenaamde rechten. Ze kan je hele leven verstikken en leegzuigen. Je zelfvertrouwen wordt ondermijnd en je verliest het contact met je eigen integriteit: jouw innerlijke kompas, dat jouw waarden en morele opvattingen bevat. Uiteindelijk verlies je je zelfrespect.

De gevolgen van emotionele chantage: een ongelijkwaardige en destructieve relatie

Wanneer je ervan uitgaat dat jij verantwoordelijk bent voor het geluk van de ander, voel je je bij elk verwijt schuldig. Om dat schuldgevoel weg te nemen doe je er alles aan het goed te maken. Zo kom je terecht in een vicieuze cirkel waarin je de slaaf wordt van je partner. In een liefdevolle relatie is dit per definitie destructief, omdat alle veiligheid uit de relatie verdwijnt en je je niet meer kwetsbaar kunt opstellen.

Het meegaan in de emotionele chantage berooft je van je integriteit. Integriteit staat voor jouw waarden en morele opvattingen, datgene waar jij in gelooft en voor staat. Het betekent:

• je staat achter je overtuigingen;
• je laat je leven niet regeren door angst;
• je confronteert mensen die je hebben gekwetst;
• je bepaalt zelf wie je bent en wilt zijn;
• je houdt je aan de afspraken met jezelf;
• je beschermt je fysieke en emotionele gezondheid.

Wanneer je bezwijkt voor emotionele chantage, laat je jezelf in de steek. Je offert je integriteit op, raakt vervreemd van wie je bent en verliest je zelfrespect. Je cijfert jezelf weg, neemt de schuld op je en bent bereid jezelf te ‘verbeteren’. De gevoelens van de ander gaan voor jou zwaarder wegen dan je eigen gevoelens.

Emotionele chantage zuigt de veiligheid uit een relatie, de veiligheid die nodig is om open en kwetsbaar te kunnen zijn. Intimiteit en plezier verdwijnen. Je gaat op eieren lopen en trekt je emotioneel terug. Vervolgens krijg je het verwijt dat jij problemen hebt met intimiteit. Je vergeet waarom je jouw gevoelens hebt teruggetrokken: om jezelf te beschermen. Zo raak je vervreemd van jezelf en van je partner.

Als de relatie alleen kan voortbestaan als jij zwicht voor emotionele chantage, is het de vraag of deze relatie goed voor je is. Als jij sterker en zelfverzekerder wordt en je partner dat niet bevalt, zegt dat veel over de kwaliteit van de relatie.

Waarom geef je toe?

Je geeft toe omdat:

• je bang bent voor de afwijzing van je partner;
• je bang bent voor de woede van je partner;
• je bang bent voor het verdriet van je partner;
• je bang bent niet meer aardig gevonden te worden;
• je je niet schuldig wilt voelen;
• je geen nee durft te zeggen uit angst voor de reactie;
• je denkt dat het je plicht is;
• je jezelf egoïstisch of liefdeloos voelt als je het niet doet;
• je denkt dat je geen goed mens bent als je het niet doet.

Wanneer je je intuïtie en scherpe waarneming laat spreken, zie je een partner die handelt vanuit eigenbelang en ongevoelig is voor jouw wensen, verlangens en gevoelens.

Hoe kom je los van emotionele chantage?

Laat het goed tot je doordringen dat:

• hij of zij voortdurend eisen stelt, alsof diegene daar recht op heeft, zonder rekening te houden met jou;
• hij of zij voortdurend druk uitoefent om mee te gaan in zijn of haar gedachtegang, terwijl jouw gedachtegang niet telt;
• hij of zij dreigt met verlating en afwijzing, zonder rekening te houden met jouw gevoelens;
• hij of zij doet voorkomen dat het allemaal jouw schuld is.

Goede relaties kennen een evenwichtige balans tussen geven en nemen. Wat blijft er over van een relatie wanneer je voortdurend op eieren moet lopen en steeds opnieuw moet toegeven?

Concrete stappen

Ondanks gevoelens van twijfel, verwarring en schuldgevoel kun je werken aan het terugwinnen van je zelfrespect. Het zal een proces zijn van vallen en opstaan.

• Laat je niet dwingen tot een automatische reactie. Neem rustig de tijd om na te denken over de eis of de kritiek. Zeg: “Ik heb tijd nodig om hierover na te denken”, of: “Daar kan ik nu niet op antwoorden.”
• Laat je niet beïnvloeden door opmerkingen als: “Dit is je laatste kans” of “Als je niet meteen beslist, dan…”
• Stop ermee je verantwoordelijk te voelen voor het geluk van de ander.
• Realiseer je dat jouw behoeften even belangrijk zijn als die van de ander.
• Je hebt het recht de ander te laten weten dat zijn of haar gedrag voor jou onacceptabel is.
• Besluit je voortaan niet langer zo te laten behandelen.
• Besluit niet meer te handelen vanuit angst of schuldgevoel.

Versterk je innerlijke kracht

Verzamel voor jezelf een aantal uitspraken die je motiveren en bemoedigen, en herhaal deze innerlijke boodschap elke dag:

• “Ik laat me niet meer op de kop zitten!”
• “Ik ga me niet meer schuldig voelen!”
• “Er is niets mis met mij!”
• “Ik ben goed zoals ik ben!”
• “Ik pik dit gedrag niet meer!”

Word je bewust van je gevoeligheden

Onderzoek waar je niet tegen kunt. Kun je niet tegen het verdriet van je partner? De woede? De hulpeloosheid? Kun je je schuldgevoelens of de angst om verlaten te worden niet verdragen? Zolang je dat niet verandert, zal er niets veranderen.

Jouw eerste motto wordt: “Ik kan ertegen!” (ook al kruipt de spanning omhoog in je lijf).

Je tweede motto: “Niet reageren, afstand nemen en een strategie bepalen.” Afstand nemen betekent zowel fysiek als mentaal afstand nemen, zodat jouw gevoelens en impulsen tot rust kunnen komen. Neem de ruimte om de situatie te analyseren: wat is er precies gebeurd, welke chantage werd toegepast, hoe zou je normaal reageren en hoe ga je nu reageren, op een manier waarbij je integriteit intact blijft?

Je kunt de ander duidelijk maken dat dreigementen niet meer werken, dat je het heel naar vindt om zijn of haar verdriet of hulpeloosheid te zien, maar dat jouw besluit vaststaat. Bij verwijten kun je rustig aangeven: “Je hebt recht op jouw mening; ik zie de dingen anders.”

Herkent je dit in je relatie?

Stel jezelf de volgende vragen:

• Is je relatie aan het ontsporen?
• Ben je bang dat de relatie stukloopt als je niet doet wat je partner wil?
• Voel je je steeds meer alleen staan in de relatie?
• Heb je het gevoel dat alles aan jou ligt?
• Merk je dat je jouw gevoel van eigenwaarde kwijtraakt?
• Wil je je in plaats van machteloos weer krachtig voelen?
• Wilt je gaan staan voor je eigen behoeften?
• Is het moeilijk om voor jezelf op te komen, je partner te confronteren of grenzen te stellen?

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Over de auteur:

Marja Postema is coach met meer dan 30 jaar ervaring in het begeleiden van volwassenen die worstelen met emoties, van zichzelf of van anderen, in relaties of op het werk.

Ze werkt praktisch, nuchter en diepgaand, zonder zweverigheid.

Ze is ook auteur van Emoties, wat moet ik ermee? en ABC van 15 emoties.

Ik help je graag om je innerlijke kracht te versterken zodat je beter voor jezelf kunt opkomen.

Neem contact op via het contactformulier dan gaan we kijken wat voor jou de beste aanpak is.

OPLEIDING EMOTIONEEL MEESTERSCHAP

Voor iedereen die bezig wil zijn met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.

Voor iedereen die behoefte heeft aan verdieping, verheldering en aan het oplossen van hardnekkige patronen.

Voor iedereen die vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering en loyaliteit

De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.

Meld je aan via het contactformulier voor een gratis intake/kennismakingsgesprek

Voel je weer verbonden met je partner met behulp van de gratis Relatiescan

De Relatiescan bestaat uit 30 vragen die je eerst voor jezelf invult en vervolgens deelt en bespreekt. 

De online cursus Probleemloos communiceren met je partner