Omgaan met emotionele pijn: hoe je leert voelen in plaats van vermijden
Emotionele pijn ontstaat vaak door een pijnlijke ervaring, waarin verlies, afwijzing of veroordeling je hebben geraakt. Soms komt de pijn ook voort uit een overtuiging over jezelf: het gevoel dat je er niet toe doet, of dat je niet gewaardeerd of geliefd wordt. Die overtuigingen kunnen je levensgeluk ernstig in de weg staan.
In dit artikel bespreek ik de voor- en nadelen van het vermijden van pijn door zelfbescherming, en de voor- en nadelen van het aangaan van emotionele pijn. Ik leg uit waar vermijdingsgedrag vandaan komt, welke aanpak niet werkt, en wat er echt voor nodig is om op een liefdevolle manier om te gaan met emotionele pijn.
In mijn coachingpraktijk ontmoet ik regelmatig cliënten die op allerlei manieren hebben geprobeerd emotionele pijn uit de weg te gaan, of die de pijn probeerden op te lossen met een aanpak die niet werkt.
Hoe je emotionele pijn uit de weg gaat
- Je kunt emotionele pijn op verschillende manieren vermijden:
- Door jezelf wijs te maken dat er eigenlijk niets aan de hand is
- Door tegen jezelf te zeggen dat je je niet moet aanstellen
- Door jezelf voor te houden dat alles wel goed komt zodra je maar iets anders doet
- Door een ander de schuld te geven of je af te reageren
- Door jezelf de schuld te geven omdat je jezelf slap, zwak of een aansteller vindt
- Door jezelf te verharden en een beschermingslaag om je pijn heen te bouwen
- Door jezelf te verdoven.
We zijn heel creatief in het vermijden van emoties. Met deze zogenaamde copingstrategieën probeer je gevoelens en ervaringen die tot nare gevoelens kunnen leiden, te ontwijken. Je ontwikkelt manieren om niet te voelen wat je voelt of niet te denken wat je denkt, bijvoorbeeld door afleiding, rationaliseren, relativeren of drinken. Dat onder controle houden vraagt zoveel aandacht en energie, dat je vergeet te genieten van het leven. Vaak ben je je er niet eens van bewust dat je emoties vermijdt. Om je hiervan bewuster te worden, is het handig om te onderzoeken welke strategieën jij hebt ontwikkeld.
Wil je weten welke vermijdingsstrategieën er zijn en welke jij gebruikt?
Vraag de gratis test strategieën om emoties te vermijden aan.
Het voordeel van het vermijden van emotionele pijn
Als kind was het ooit een goede keuze om jezelf te beschermen tegen emotionele pijn. Bijna alle manieren waarop emoties niet meer vrij door je heen kunnen stromen, zijn verbonden met je verleden. Psychiater Wilhelm Reich (1897 tot 1959) beschreef al hoe we op jonge leeftijd gedrag ontwikkelen dat onze natuurlijke impulsen en emoties onderdrukt, om onze kwetsbaarheid te beschermen en ons geaccepteerd te voelen in de omgeving waarin we opgroeien. Hij noemde deze opgebouwde bescherming het karakterpantser.
Misschien kreeg je te horen dat je moest ophouden met huilen: “Anders geef ik je een reden om te huilen.” Of was er geen ruimte om bang te zijn, omdat je te horen kreeg dat bang zijn iets is voor kleine kinderen. Kun je je herinneren dat je ouders je op de een of andere manier duidelijk maakten dat je je emoties moest onderdrukken of beheersen? Daardoor heb je misschien geleerd om bij sombere gevoelens of gedachten dat je niks voorstelt, hard te gaan werken of succesvolle prestaties te leveren. In de hoop op waardering en respect in de buitenwereld probeer je zo je innerlijke wereld, je negatieve gedachten en sombere gevoelens, te compenseren.
Kun je onder ogen zien dat jouw vermijdingsstrategie eigenlijk nooit echt gaat werken? Deze beschermingsstrategieën nemen we mee in ons volwassen leven, en ze uiten zich in je gedrag, je manier van denken en de manier waarop je met emoties omgaat.
Lees ook: Beschermingsstrategieën tegen emotionele pijn.
Het nadeel van het vermijden van emotionele pijn
De strategie om je te verzetten tegen pijnlijke ervaringen, ze te negeren, te onderdrukken of onder controle te houden, zorgt er juist voor dat de onderdrukte gevoelens en gedachten zich sterker gaan aandienen. Hier speelt een paradox: hoe meer je onderdrukt, hoe meer last je ervan krijgt, omdat de pijn zich opstapelt in je lichaam. Een ander nadeel is dat je door emotionele pijn te vermijden, tegelijkertijd al je emoties onderdrukt, dus ook je plezier, enthousiasme en spontaniteit.
Emotionele pijn kan je belemmeren om verder te gaan met je leven. Stel dat je bang bent om in bepaalde situaties in paniek te raken, dan ga je die situaties vermijden. Stel dat je erg verlegen bent en bang bent dat je een rood hoofd krijgt zodra iemand een praatje met je maakt, dan ga je sociale gebeurtenissen steeds vaker uit de weg gaan. Het resultaat is dat je leven geleidelijk beperkter wordt.
Ook interessant: Emoties onderdrukken; acht schadelijke gevolgen
Zelfreflectie: vermijding en gevolg
Neem de tijd om bij jezelf na te gaan welke situaties, gevoelens en gedachten je het meest vermijdt.
Welke problemen worden hierdoor veroorzaakt?
Alle vermijdingsstrategieën houden je precies weg van datgene wat juist alle aandacht vraagt.
Hoe kun je emotionele pijn toelaten?
De weg van lijden naar levenslust
Ervaren wat er is, is de sleutel om met angst en pijnlijke gevoelens om te gaan. Op het moment dat je dat erkent, ontspant je lichaam zich. Vaak ga je huilen of dieper ademhalen. Er ontstaat meer ruimte en innerlijke rust, en de spanning valt van je af.
Word je bewust van je beschermingsstrategieën
Het is belangrijk dat je je bewust wordt van je beschermingsstrategie en je onderliggende overtuigingen. Je kunt pas veranderen zodra je je bewust bent van wat je belemmert om emoties te ervaren. Je wordt je bewust van je strategieën door een waarnemende, niet oordelende houding aan te nemen ten aanzien van je vermijdingsgedrag. Het gaat erom dat je een accepterende houding aanneemt ten aanzien van jezelf, want dat maakt bewustwording een stuk gemakkelijker. Door jezelf af te sluiten voor onaangename gevoelens, sluit je namelijk ook de deur voor aangename gevoelens.
Maak contact met de onderliggende aannames
Onderzoek de aannames van het kleine kind in jou, dat bijvoorbeeld denkt dat het zichzelf moet beheersen, dat het sterk moet zijn, of dat emoties zwak zijn. Ga na wat de oorsprong hiervan is: hoe was het leven voor dat kind, wat heeft het moeten doorstaan, wat heeft het gemist, en is het eigenlijk wel waar wat je toen dacht?
Ook interessant: De levenslange invloed van het gezin waarin je bent opgegroeid
Kies een situatie die je uit de weg gaat of waar je tegenop ziet, en beschrijf wat deze situatie voor jou lastig maakt, welke lichamelijke gewaarwordingen je erbij ervaart, en welke gedachten er door je hoofd spelen.
Kijk met compassie naar je emotionele pijn
Compassie voor jezelf ontwikkelen betekent dat je mild bent voor jezelf. Die mildheid komt voort uit zelfacceptatie: het besef dat je goed bent zoals je bent. Het gaat erom dat je weer van jezelf kunt houden, zowel om je mooie als om je minder mooie eigenschappen.
Wanneer je in staat bent om je gevoeligheden met compassie tegemoet te treden, kun je leren jezelf gerust te stellen en je gevoeligheden te uiten. Dat scheelt je veel energie, onrust en angst.
Lees ook: Zelfcompassie, de weg naar zelfacceptatie
Besluit dat emoties er mogen zijn
Pijnlijke emoties zijn niet gemakkelijk om te ervaren; ze roepen een gevoel van kwetsbaarheid op. Maar de angst voor de emotie is vaak groter dan het ervaren van de pijn, het verdriet of de boosheid zelf. Het doel is dat je alle gevoelens die in je opkomen volledig toelaat, ook de onaangename, zodat je jezelf leert accepteren zoals je bent. Wanneer je vecht tegen onaangename gevoelens, worden ze namelijk alleen maar sterker, en dat vechten kost zoveel energie dat er niets overblijft om van het leven te genieten. Maak daarom contact met je emoties via je lichaam: je lichaam geeft signalen van emotionele pijn vaak door als fysieke sensaties.
Ook interessant: Beter omgaan met emoties
Ervaar de kracht van kwetsbaarheid
Je gaat ervaren dat je deze pijn als volwassene kunt dragen, en dat maakt je sterker. Wanneer je accepteert dat je mag zijn wie je bent, met al je gevoeligheden, onzekerheden en verlangens, kun je de werkelijkheid open tegemoet treden vanuit verbinding met jezelf en met je omgeving. Zodra je ervaart dat je goed bent zoals je bent, hoef je niets meer op te houden en kun je je kwetsbaar opstellen, zonder dat je eigenwaarde in het geding komt.
Lees ook : De kracht van kwetsbaarheid
Samenvattend: leren omgaan met emotionele pijn
Het is menselijk om pijn te ervaren in je leven. Lijden is universeel; het hoort, ook al willen we het niet, bij het bestaan. We lijden doordat we dierbaren verliezen, omdat ze weggaan of overlijden. We lijden door teleurstelling en doordat we gekwetst worden. Je kunt lijden aan somberheid, machteloosheid, sociale angst of relatieproblemen; ongeveer een op de drie huwelijken houdt geen stand, en dat is meestal een lijdensweg.
Je kunt je afvragen waarom je niet gelukkig bent, of waarom het leven zo zwaar voelt. Het lijkt misschien alsof anderen wel van het leven genieten en moeiteloos succes hebben, maar schijn bedriegt. Zoals het oude gezegde zegt: ieder huis heeft zijn kruis, ook al is dat niet altijd aan de buitenkant zichtbaar.
Ben je bereid om je gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen volledig toe te laten?
De bereidheid om je pijn te erkennen, je emoties volledig te ervaren en je pijn te onderzoeken, maakt veel los. Wanneer je jouw gevoelens en gedachten volledig kunt accepteren zonder te oordelen of te ontkennen, wordt de behoefte om jezelf in de hand te houden veel kleiner.
Je gaat je vrijer voelen en meer ontspannen.
Wie zijn eigen gevoelens goed kent en accepteert, kan zich ook gemakkelijker verplaatsen in de emoties van anderen. Psycholoog Daniel Goleman noemt dit vermogen een kern van emotionele intelligentie: zelfinzicht vormt de basis van waaruit je anderen beter kunt begrijpen. Je kunt je pas echt met anderen verbinden zodra je met jezelf verbonden bent, en dat verbetert de kwaliteit van je relaties. Door je emotionele welzijn te bevorderen, ondersteun je bovendien je lichamelijke gezondheid. Tegelijkertijd leer je jezelf beter kennen en krijg je meer grip op je emoties.
Wil je leren om beter met emotionele pijn om te gaan?
Je kunt leren om op een andere manier naar pijn te kijken, en je kunt leren om belemmerende manieren van denken los te laten.
Wil je meer leren voelen en benoemen van je emoties?
De meeste mensen hebben geen onderwijs of opvoeding gehad in het omgaan met emoties. Dat is vreemd want emoties liggen aan de basis van onze persoonlijkheid en ze dragen zorg voor ons welzijn.
Ik, Marja Postema help je graag d.m.v. individuele coaching of de opleiding Emotioneel Meesterschap
Ik begeleid al meer dan 30 jaar mensen die vastlopen in hun emoties, relaties of leven. Ik combineer emotionele intelligentie, relatiecoaching en traumabewust werken, met de invloed van de kindertijd en vroegkinderlijk trauma als centrale thema’s.
Ik bent oprichter van de Emotionele Intelligentie Academie en auteur van Emoties, wat moet ik ermee? (2013) en ABC van 15 emoties (2017). Ik werk zowel voor particulieren, professionals als organisaties, vanuit mijn praktijk in Amersfoort.
Een belangrijk uitgangspunt in mijn werk is dat lichaam, denken, voelen en gedrag onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Cliënten omschrijven mij als warm en hartelijk, iemand die met respect snel tot de kern doordringt.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Ik nodig je uit voor een gratis, vrijblijvend kennismakings- en intakegesprek. Daarin onderzoeken we samen waar je het meeste last van hebt, wat je graag wilt veranderen en of mijn manier van werken bij je past.
Goed om te weten: ik oefen geen druk uit om te veranderen en werk niet vanuit een zweverige aanpak. Ik houd van respectvolle en heldere communicatie, zodat je precies weet waar we mee bezig zijn. Vanuit mijn jarenlange praktijkervaring leer ik je hoe je emoties kunt herkennen en erkennen, zodat je ze kunt gebruiken in de communicatie met je omgeving, zowel op het werk als privé.
Neem contact op via het contactformulier, dan bekijken we samen wat voor jou de beste aanpak is.
Opleiding Emotioneel Meesterschap
De opleiding Emotioneel Meesterschap is een diepgaande ontdekkingsreis naar de kern van je patronen, gebaseerd op actuele inzichten in emotionele gezondheid, biografisch werken, innerlijk kindwerk, karakterstructuren en traumaverwerking. Met het bijbehorende boek Emoties, wat moet ik ermee? krijg je waardevolle inzichten en handvatten, voor jezelf en eventueel om cliënten te ondersteunen in hun emotionele proces. Met een groepsgrootte van maximaal zes deelnemers creëren we een veilige leeromgeving waarin deelnemers elkaar steunen. Door te delen wat je bezighoudt, ervaar je echte verbondenheid, leer je jezelf beter begrijpen en leer je emoties toelaten.
Mijn aanpak, voortgekomen uit dertig jaar ervaring, opleiding en persoonlijk proces, is effectief gebleken omdat de bron van ineffectief gedrag wordt blootgelegd en de belemmeringen worden opgelost die het vrijuit ervaren van emoties en je autonomie in de weg staan. De opleiding is geschikt voor iedereen die bezig wil zijn met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling, behoefte heeft aan verdieping en verheldering, hardnekkige patronen wil oplossen, of vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering en loyaliteit. De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Coaching en de opleiding vinden plaats in Amersfoort; coaching is ook online mogelijk.
Meld je aan voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek via het contactformulier.
Veelgestelde vragen over omgaan met emotionele pijn (FAQ)
Hoe kun je het beste met emotionele pijn omgaan?
Emotionele pijn kan voortkomen uit een pijnlijke ervaring, zoals verlies, afwijzing of veroordeling, of uit een overtuiging over jezelf, zoals het gevoel dat je er niet toe doet. De meest liefdevolle manier om ermee om te gaan is niet vermijden of onderdrukken, maar de pijn erkennen, je bewust worden van je beschermingsstrategieën en stap voor stap leren om je gevoelens toe te laten in plaats van te bestrijden.
Waarom is het vermijden van emotionele pijn schadelijk?
Vermijding werkt averechts: onderdrukte gevoelens en gedachten stapelen zich juist op in je lichaam en dienen zich later sterker aan. Bovendien onderdruk je met je pijn ook je plezier, enthousiasme en spontaniteit, waardoor je leven kleiner en beperkter wordt.
Wat is het verschil tussen emoties onderdrukken en emoties reguleren?
Onderdrukken betekent dat je gevoelens wegduwt of ontkent, wat op de lange termijn spanning opbouwt. Emotieregulatie betekent dat je je gevoelens herkent, toelaat en er bewust mee omgaat, bijvoorbeeld door ademhaling, zelfcompassie of het onderzoeken van de gedachten die de emotie voeden. Dat laatste is duurzamer en sluit aan bij wat in de psychologie emotionele intelligentie wordt genoemd.
Hoe leer ik emotionele pijn toelaten zonder erin te blijven hangen?
Toelaten betekent niet dat je in de pijn blijft hangen, maar dat je de emotie eerst volledig erkent en voelt, zodat ze kan doorstromen. Door met compassie naar jezelf te kijken en de onderliggende aannames uit je kindertijd te onderzoeken, ontstaat er ruimte om de pijn te verwerken in plaats van te herhalen.
