Omgaan met tegenslag: 6 effectieve tips om tegenslag te verwerken
Tegenslag treft je vaak onverwacht. Je verliest een relatie, baan, vriendschap of je gezondheid, en daarmee ook het toekomstplan dat je voor ogen had. In dit artikel deel ik 6 bewezen tips die ik in meer dan 30 jaar coachingspraktijk heb ontwikkeld, die je helpen om tegenslag te verwerken en er sterker uit te komen.
Hoe verwerk je tegenslag?
Bij tegenslag verlies je vaak een toekomstplan; de verwachting van hoe het had moeten gaan. Misschien verlies je een relatie, werk, carrière, geld, vriendschap of gezondheid. Elk van deze verliezen vraagt om emotionele verwerking.
Iedereen krijgt met tegenslag te maken.
Dat begint al in de kindertijd, bijvoorbeeld als je niet wordt uitgenodigd op een kinderfeestje of als je vriendinnetje zegt dat ze jou niet meer leuk vindt. Wanneer je ouders besluiten te gaan verhuizen zonder jouw mening te vragen, waardoor je al je vriendjes en je bekende leven kwijt bent.
Later in ons leven krijgen we dezelfde soort tegenslag: je wordt niet aangenomen op een opleiding, je bent niet goed genoeg voor een leuke baan, je vriend(in) maakt het uit omdat hij/zij je niet meer leuk vindt.
Tegenslag kan je emotioneel overrompelen
Wanneer een tegenslag je onverwachts overrompelt, kun je het gevoel hebben dat je het emotioneel niet aankunt. Je overlevingsbrein helpt je daarbij en zegt als het ware: “Het is niet waar, het kan niet zo zijn dat…” Dit ongeloof kan een paar minuten duren, maar ook dagen, weken of maanden. Bekend is het voorbeeld van ontslagen mensen die hun partner niets hebben verteld en gewoon elke dag zogenaamd naar hun werk gaan.
In mijn coachingspraktijk zie ik het keer op keer: mensen die tegenslag ervaren, verliezen niet alleen een baan, relatie of gezondheid. Ze verliezen hun toekomstplan. De verwachting van hoe het had moeten gaan. Dat doet iets met je. En toch is er een weg door de pijn heen.
We zijn heel creatief in het vermijden van pijn en de bijbehorende emoties, bijvoorbeeld door te ontkennen, de situatie niet serieus te nemen, te doen alsof het je niets doet, weg te rationaliseren, de pijn te compenseren met iets dat je blij maakt (een dure aankoop) of jezelf te verdoven met drank, drugs of antidepressiva.
Wil je weten hoe je emoties vermijdt? Daar zijn we heel creatief in.
Tip 1. Zet je rationele brein aan om een paniekreactie te voorkomen
Wanneer tegenslag je overkomt, wordt automatisch je emotionele brein geactiveerd. Vanuit dat emotionele brein kun je in paniek raken, of wordt je overlevingsinstinct aangeschakeld om te vechten of te vluchten. Dat kan zich uiten in ruziemaken, jezelf verdedigen of juist toegeven.
Tenzij de situatie veilig genoeg is om je emotioneel te uiten, is het belangrijk om je rationele brein te gebruiken, zodat je geen beslissingen neemt waar je later spijt van krijgt. Stel je krijgt te horen dat je een tumor hebt en meteen het advies om een operatie te plannen. Ben je zo overrompeld dat je niet uit je woorden komt of dat je in paniek raakt, zeg dan dat je tijd nodig hebt om erover na te denken. Maak een nieuwe afspraak en praat erover met iemand die je vertrouwt.
Tip 2. Sta je emoties toe, in een veilige omgeving
Een emotionele reactie op tegenslag kan gepaard gaan met boosheid, woede, machteloosheid, onzekerheid, hulpeloosheid, verdriet, wanhoop en paniek. Dat is een menselijke reactie. Hier heb je tijd en rust voor nodig. Sta jezelf toe te huilen, want daardoor laat je pijn en frustratie los.
Wanneer je de onvermijdelijke emoties onderdrukt, maken ze zich fysiek kenbaar, bijvoorbeeld door een hoge bloeddruk, buikpijn, misselijkheid of hoofdpijn. Emotionele stress kan bovendien leiden tot piekeren, onrust, slapeloosheid en het gevoel dat je onrecht is aangedaan. Ook al ben je letterlijk slachtoffer van een situatie of beslissing, de enige manier om tegenslag te verwerken is door je emoties toe te staan. Tegenslag kun je niet met je hoofd verwerken.
Lees ook: Emoties onderdrukken: daar betaal je een prijs voor.
Tip 3. Kalmeer jezelf bij tegenslag
Emoties komen en gaan. Emotionele verwerking is belangrijk en heeft tijd nodig; bij de een meer dan bij de ander. Tegelijkertijd gaat het leven door. Kalmeer jezelf door te denken: “Ik kan het aan. Het komt weer goed, ook al weet ik op dit moment nog niet hoe.”
Als ik me machteloos voel, stel ik mezelf de vraag: “Als ik ervan uitga dat er een oplossing is, wat is dan de oplossing?” Hiermee zet ik mijn hersenen aan het werk. Als je vastzit in je denken en ervan uitgaat dat er maar één weg is naar geluk, help je jezelf niet. Bij elke tegenslag is er een deel van je leven dat instort. Een doel of verlangen is niet bereikt. Het is een periode van zwaarte en pijn. Dit uithouden en tegelijkertijd weten dat je er weer uitkomt, vraagt uithoudingsvermogen en vergroot je veerkracht.
Stel jezelf de vraag: als het zo had moeten zijn, wat is dan de bedoeling? Welke eerste stap volgt hieruit? Lees meer over hoe anders denken je gevoel beïnvloedt.
Tip 4. Zorg voor een sociaal netwerk bij tegenslag
Een sociaal netwerk is de belangrijkste hulpbron bij het verwerken van tegenslag. Schakel vrienden en familie in om je te steunen, naar je boosheid te luisteren of even afleiding te bieden. Zoek troost door om steun en advies te vragen, maar ook door bij mensen te zijn waar je je kunt ontspannen, zoals samen wandelen in de natuur of luisteren naar je favoriete muziek.
In tijden van tegenslag leer je ook je echte vrienden kennen. Een vriendschap gaat vanzelf als het leuk is en je gemeenschappelijke interesses hebt, maar als het moeilijk wordt, haken er altijd mensen af. Sommigen voelen zich machteloos of weten niet wat ze moeten zeggen; anderen kunnen totaal niet met emoties omgaan. Lees meer over omgaan met kwetsbaarheid.
Tip 5. Praat over jouw tegenslag met vrienden
Praten is een van de belangrijkste hulpmiddelen om tegenslag te verwerken. Door de gebeurtenis onder woorden te brengen, onderzoek je de oorzaken, de mate van invloed die je had en het emotionele effect op jou. Door een luisterend oor van dierbaren word je gezien, gehoord en gesteund, en krijg je waardevolle, hopelijk eerlijke feedback terug. Om de juiste steun te kunnen ontvangen, is het wel belangrijk dat je open en eerlijk kunt praten over gevoelens van bijvoorbeeld falen en onmacht.
Lees ook: Leer te praten over je gevoelens.
Zelfreflectie
- Hoe open ben je over moeilijke situaties en het effect ervan op jou?
- Heb je behoefte om jouw situatie te delen en vraag je hulp, of houd je het voor je en los je het zelf op?
- Vertrouw je erop dat vrienden en familie je graag helpen, of denk je dat ze je als een last zien?
- Geloof je dat delen je zal troosten, of ben je bang dat mensen vervelende grapjes maken en je als een mislukking zien?
Tip 6. Behoud je eigenwaarde bij tegenslag
Tegenslag is een nare ervaring die je positieve zelfbeeld kan aantasten en je onzeker kan maken. Wat heb je dan nodig? Onderzoek andere mogelijkheden en verleg je focus. Je bent niet afhankelijk van dat ene. Ga ook gewoon door met leven en genieten van de dingen waar je altijd al van genoot. Besef dat je vanaf de kindertijd hebt geleerd om na een val even te huilen en daarna gewoon weer op te staan. Verzamel moed, neem risico’s waar je anders geneigd zou zijn te vermijden, en gebruik ontspannings- en meditatieoefeningen om spanning los te laten.
Tegenslag overwinnen en levenswijsheid ontwikkelen
Tegenslag is een intense ervaring die je veel kost: verlies, pijn, onvrijwillige verandering en heftige emoties. Maar het levert je vaak ook iets op, zoals meer zelfvertrouwen dat je tegenslag aankunt. Misschien verandert je zelfbeeld van zwak naar krachtig, of van afhankelijk naar onafhankelijk. Daarnaast kan je beeld van de wereld veranderen doordat je anders naar je omgeving bent gaan kijken. Vrienden blijken soms geen echte vrienden te zijn. Je beseft dat het leven niet zo maakbaar is als je dacht, maar dat deze onaangename verrassing ook iets positiefs kan opleveren: je bent gegroeid als mens.
Misschien is het goed om een pas op de plaats te maken en te ervaren wat de situatie met jou doet en wat het voor je betekent. Dat het leven gewoon doorgaat, kun je ook zien als toestemming om door te gaan met jóuw leven, maar dan vanuit een ander perspectief. De weg die je voor jezelf had bepaald is afgesloten en je moet nu een andere weg kiezen. Dat heet veerkracht.
Zelfreflectie: tegenslag als leerschool
- Welke levensles heb je geleerd?
- Welke eigenschappen heb je moeten ontwikkelen?
- Welke beperking heb je bij jezelf ontdekt?
- Welke illusies hebben zich aangediend?
- Wie heeft je het meest gesteund?
- Wat heb je moeten verdragen?
- Wat heb je moeten loslaten?
- Wat is er belangrijk voor je geworden?
- Waar ben je dankbaar voor?
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Over de auteur
Marja Postema is coach met meer dan 30 jaar ervaring in het begeleiden van volwassenen die worstelen met emoties, van zichzelf of van anderen, in relaties of op het werk. Ze werkt praktisch, nuchter en diepgaand, zonder zweverigheid.
In haar praktijk biedt ze individuele coaching en de opleiding Emotioneel Meesterschap.
Ze is ook auteur van Emoties, wat moet ik ermee? en ABC van 15 emoties.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Heb je hulp nodig bij het verwerken van tegenslag?
Ik, Marja Postema nodig je uit voor een gratis, vrijblijvend kennismakingsgesprek. Samen kijken we waar je tegenaan loopt, wat je wilt veranderen en of haar aanpak bij je past.
Neem vrijblijvend contact op via het contactformulier
Of overweeg de opleiding Emotioneel Meesterschap:
Een diepgaande ontdekkingsreis naar de kern van je patronen, gebaseerd op de nieuwste inzichten in emotionele gezondheid, biografisch werken, innerlijk-kindwerk en traumawerk.
Met maximaal zes deelnemers, in een veilige leeromgeving.
Coaching en opleiding vinden plaats in Amersfoort.
Online coaching is ook mogelijk.
