Er zijn moeders die zo beschadigd zijn in hun eigen emotionele ontwikkeling dat ze emotioneel behoeftig en egocentrisch worden. Hierdoor zijn ze niet in staat om hun kinderen liefde, steun, bevestiging en geborgenheid te geven. Waarschijnlijk heeft jouw moeder deze zorg ook niet gehad van haar eigen moeder. Zo wordt emotionele verwaarlozing van generatie op generatie doorgegeven.
Wat zijn de symptomen van een narcistische persoonlijkheid?
- Het overdrijven van eigen kunnen, zonder duidelijke voorbeelden ter onderbouwing.
- Beheerst worden door grootheidsfantasieën over succes, macht, schoonheid en genialiteit.
- Het etaleren van eigen “uniekheid”, alsof zij een koningin is.
- Een overdreven behoefte aan bewondering en waardering. Alles draait om haar.
- Het gevoel recht te hebben op speciale behandeling en anderen als bedienden behandelen.
- Wanneer je iets wilt delen, reageert zij door iets te vertellen dat erger, mooier of interessanter is.
- Niet kunnen verdragen dat haar kinderen aandacht krijgen, gelukkig zijn, plezier hebben of ergens in uitblinken. Dit wekt enorme jaloezie op die zich kan uiten in straf, kritiek en wraak.
- Het voortdurend controleren van het leven van haar kinderen, tot het stiekem lezen van je dagboek aan toe. Ze bemoeit zich met alle facetten van je leven en is daarin vaak grenzeloos en respectloos.
- Jouw problemen niet erkennen, maar wel klagen over de gevolgen van jouw problemen voor haar.
- Iedereen in haar omgeving emotioneel manipuleren. Alles moet gebeuren zoals zij het wil. Kinderen worden gezien als haar verlengstuk; zij moeten er perfect uitzien en zich voorbeeldig gedragen. De kinderen zijn haar visitekaartje.
- Haar leven dramatiseren, alsof zij grote offers brengt door kinderen te krijgen.
- Wanneer je haar kritiek geeft, weet zij het zo te verdraaien dat jij de schuld krijgt, of ze wordt een mokkend kind dat diep gekwetst is door wat je hebt gezegd of gedaan.
- Geen verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag, laat staan reflecteren.
- Iets voor je doen om aan anderen te laten zien hoe geweldig ze is als moeder.
- Geen empathie of medeleven tonen voor het leed van anderen.
- Geen interesse hebben in het wel en wee van haar kinderen. Kinderen moeten haar dienen.
- Een arrogante houding aannemen, ervan uitgaan dat anderen vanzelfsprekend alles voor haar doen, alsof zij een koningin is.
De afwezige vader
Vaders worden vaak zo in beslag genomen door hun narcistische vrouw dat ze geen tijd, energie of aandacht over hebben voor hun kinderen. Ze leven hun eigen drama uit. Misschien hadden ze zelf een dominante moeder, waardoor ze in de onderdanige rol zijn blijven zitten. Soms proberen ze conflicten te vermijden en alle escalaties te voorkomen. Er kan ook sprake zijn van bewondering voor hun vrouw, waardoor ze samen met haar de kinderen overal de schuld van geven. In elk geval heeft hij moeite om voor zichzelf en zijn kinderen op te komen en grenzen te stellen. Wanneer een vader probeert voor zijn kinderen op te komen en een goede relatie met hen op te bouwen, zal dit vaak de woede van de moeder opwekken.
Gedragspatronen die je als kind (of later) ontwikkelt als reactie op een narcistische moeder:
Je ontwikkelt overlevingsstrategieën om de kindertijd aan te kunnen en te voldoen aan de verwachtingen van je moeder. Het zijn delen van jou die je beschermen en helpen om te overleven in deze situatie. Deze overlevingsdelen kunnen zich steeds meer als je identiteit gaan manifesteren, waardoor je denkt dat je nu eenmaal zo bent. Nieuwe strategieën kunnen ontstaan, zoals het vermijden van mensen en situaties, dwangmatig overwerken of het gebruiken van drugs of alcohol om de traumatische kindertijd uit je bewustzijn te houden.
Pleasen
De kans is groot dat je al op jonge leeftijd begon te pleasen om je moeder tevreden te stellen. Je was constant bezig om haar liefde, aandacht en goedkeuring te winnen. Later in je leven kan pleasen een automatische reactie zijn geworden. Onbewust trek je vaak een partner aan die dit patroon weer activeert. Het lijkt misschien niet logisch, maar de psyché werkt zo dat je onbewust kiest voor het oude vertrouwde patroon, misschien om het gevoel dat je niet de liefde waard bent, op te lossen. Zo blijf je verstrikt in een ouder-kindrelatie, waarbij je denkt dat het aan jou ligt en jij degene bent die alles goed moet maken. Vanuit magisch denken hoop je dat je, wanneer je je partner (je moeder) gelukkig maakt, je partner er dan eindelijk voor jou zal zijn. In mijn praktijk zie ik regelmatig mensen die in een relatie zitten met een partner met psychische problemen, waarbij ze de rol van pleaser hebben aangenomen, als een kind dat probeert de ‘moeder’ gelukkig te maken. Wat vaak gebeurt, is dat je partner juist afhankelijker en veeleisender wordt, wat leidt tot uitputting en frustratie, omdat je alle verantwoordelijkheid op je neemt. Dit noemt men een codependent relatie, waarin beide partners vastzitten in een rolverdeling. Het is belangrijk te beseffen dat de ‘sterke’ en ‘controlerende’ rol die je aanneemt, een beschermingsmechanisme is tegen je eigen afhankelijkheid.
Een goede jongen of braaf meisje zijn
Je doet je uiterste best om een goede jongen of braaf meisje te zijn, in de hoop dat je moeder daardoor tevreden is en je liefde en waardering geeft. Om de vrede te bewaren, heb je geleerd je gedeisd te houden, waardoor je geen gevoel van veiligheid en vertrouwen hebt kunnen ontwikkelen om je te uiten. Je hebt niet geleerd om je gevoelens en behoeften te uiten. Dit kan later in je volwassen leven tot problemen leiden, bijvoorbeeld als je weer een narcistische partner aantrekt en hetzelfde gedrag vertoont.
Presteren
Je doet je best op school of in de sport om gezien en gewaardeerd te worden. Je denkt dat je eigenwaarde afhangt van presteren. Wanneer dat niet lukt, voel je je waardeloos. De tijdelijke voldoening die je uit je prestaties haalt, vult de diepe emotionele leegte en het gebrek aan zelfliefde niet op. Dit vergroot het risico op uitputting en burn-out.
Afhankelijkheid
Je hebt moeite om beslissingen te nemen zonder de goedkeuring van je moeder. Deze afhankelijke houding, die je in je kindertijd ontwikkelt, kun je later ook onbewust inzetten in relaties.
Het opgeven van je identiteit leidt tot identiteitstrauma
Een kind dat ervaart dat het geen betekenis heeft als autonoom individu, maar alleen bestaat om het geluk van de ouder te dienen, zal zijn/haar identiteit opgeven ten behoeve van de ouder. Het proces van zelfontwikkeling en het ontwikkelen van autonomie wordt verstoord of zelfs volledig geblokkeerd. Je hebt mogelijk geen normale puberteit kunnen doormaken.
Gevoelens en aannames die je al jong hebt ontwikkeld als reactie op een narcistische moeder, zijn:
- Verlegenheid en onzekerheid: Een vorm van angst voor kritiek en afwijzing.
- Het gevoel niet geliefd te zijn: Dit is een conclusie die je trok omdat je moeder je weinig of geen liefde gaf.
- Een gebrek aan zelfvertrouwen: Omdat je geen of nauwelijks bevestiging, steun en erkenning hebt ontvangen. Hopelijk kreeg je dit wel van je vader of iemand anders, wat de schade misschien beperkt.
- Gebrek aan eigenwaarde: Omdat je nooit of nauwelijks te horen kreeg dat je waarde hebt, dat je belangrijk bent en dat je moeder veel van je houdt.
- Een innerlijke leegte en/of gevoel van zinloosheid: Dit kan leiden tot depressie.
- Wantrouwen: Het vertrouwen in de intenties van anderen kan moeilijk zijn, omdat je niet gelooft dat mensen echt om je geven.
- Moeite met je eigen gevoelens en emoties ervaren: Je vraagt je vaak af: “Wie ben ik?”
- Valse hoop: Je blijft hopen dat je moeder ooit echt van je zal houden en je zal zien. Helaas zal deze hoop vaak niet beantwoord worden.
- Schuldgevoelens: Je voelt je schuldig omdat je denkt dat het aan jou ligt dat je moeder ongelukkig is en dat je niet geliefd wordt.
- Schaamte: Het gevoel zwak, gevoelig of waardeloos te zijn, wat leidt tot verlegenheid en onzekerheid.
- Machteloosheid; Jezelf in je ontwikkeling voortdurend saboteren door het op te geven vanuit een gevoel van machteloosheid en waardeloosheid.
Opgroeien bij een narcistische moeder heeft ervoor gezorgd dat je bent gaan geloven dat je niet goed genoeg bent, geen liefde waard bent, altijd beter je best moet doen, en egoïstisch bent. Het is een totaal vertekende werkelijkheid die je tot je hebt genomen. Als kind was je alleen maar in staat om haar verstoorde werkelijkheid op jezelf te betrekken. Deze emotioneel verwaarloosde opvoeding heeft je op een fundamenteel niveau beschadigd.
HELING
Je kwetsuren door het opgroeien met een narcistische moeder kun je niet eenvoudig wissen. Het kwaad is geschied in de meest kwetsbare en afhankelijke periode van je leven, en dat kun je niet ongedaan maken. Je hebt een deel van een essentiële emotionele en autonome ontwikkeling gemist. Wat je wel kunt doen, is de pijnlijke ervaringen verwerken. Je kunt leren om zelfliefde te ontwikkelen en leren omgaan met de triggers in je leven. Ook kun je ervoor zorgen dat de herhaling wordt doorbroken, zodat jij je kinderen niet verantwoordelijk maakt voor jouw welzijn, maar jezelf liefdevolle zorg leert dragen. Een belangrijke uitdaging is om het negatieve zelfbeeld, dat onbewust uit deze ervaringen voortkomt, los te laten. Jij bent goed zoals je bent.
Van ontkenning naar erkenning
Het is moeilijk voor te stellen dat je moeder niet in staat was om liefde te geven, maar enkel bezig was haar eigen behoeften te vervullen. Wanneer je opgroeit met een narcistische moeder, mis je een emotionele verbinding waarin je gezien, gehoord en begrepen wordt. Je leert dat je ten dienste moet staan van de behoeften en verwachtingen van anderen. Als klein kind hou je onvoorwaardelijk van je moeder en ga je ervan uit dat zij hetzelfde voelt. Dit gemis aan verbinding wordt door het kind op zichzelf betrokken, en je gaat op zoek naar manieren om geliefd en gezien te worden.
Tijdens mijn begeleiding merk ik dat het zelfs in de volwassenheid voor veel mensen moeilijk is om te erkennen dat hun moeder niet bezig was met de behoeften van haar kinderen. Dit is een pijnlijk besef. Het lag niet aan jou, maar aan het onvermogen van je moeder. Het gaat hier niet om schuld, maar om een feitelijke waarneming: je moeder was vooral met zichzelf bezig. De heling kan beginnen zodra je de realiteit van de omstandigheden waarin je opgroeide erkent. Je moeder was narcistisch, heeft je gebruikt, gemanipuleerd, emotioneel verwaarloosd, gekwetst, vernederd en pijn gedaan.
Kan ik mijn pijnlijke kindertijd erkennen?
- Blijf je hoop houden dat je moeder ooit zal veranderen?
- Heb je nog steeds verlangens naar je moeder, waarvan je hoopt dat ze uitkomen?
- Heb je geaccepteerd dat je moeder egocentrisch is?
- Probeer je, hoe dan ook, gezien en gehoord te worden door je moeder?
Emoties verwerken
De pijnlijke, traumatische ervaringen tijdens het opgroeien met een narcistische moeder leiden tot een splitsing in je psyché. Traumatische ervaringen voor een kind zijn momenten waarbij het zich afgewezen, bekritiseerd, niet gezien, niet gehoord, niet erkend, niet serieus genomen, emotioneel verwaarloosd, geslagen, gebruikt, misbruikt, niet geliefd, niet veilig of niet geborgen voelt. Deze ervaringen worden afgesplitst in de psyché, omdat ze voor een klein kind niet te verdragen zijn. Het zijn gevoelens en fysieke gewaarwordingen die bij de traumatische ervaring horen, zoals angst, paniek, hulpeloosheid, wanhoop, woede, trillen, hartkloppingen, misselijkheid en buikpijn. Deze trauma’s willen gezien en erkend worden. Ze worden in het hier en nu getriggerd. Als een trauma wordt getriggerd, ben je weer even terug bij de traumatische ervaring. Op dat moment beschik je niet over je volwassen brein en ervaar je opnieuw de overweldigende emoties en hulpeloosheid van toen.
Emoties verwerken is iets anders dan erover praten. Verwerken betekent niet dat je jezelf helemaal gaat identificeren met het hulpeloze kind in jou van destijds, want dat kan eerder hertraumatiserend zijn. Verwerken kan wel door de emoties van het kind van toen te ervaren, terwijl je in je volwassen bewustzijn blijft. Het is alsof je als ouder je eigen kind troost terwijl het huilt.
Je autonomie ontwikkelen.
De individuatiefase is een normaal onderdeel van de ontwikkeling. Deze fase begint bij tweejarigen als het kind ´nee´ en ´van mij´ begint te zeggen en gaat door tot het kind volwassen wordt, haar eigen wensen en behoeften ontwikkelt en zich bewust losmaakt van haar ouders en een gezond zelfbewustzijn ontwikkelt. Gezonde ouders laten dit geleidelijk en natuurlijk gebeuren.
Uit: Zal ik ooit genoeg (goed genoeg) zijn. Auteur: Karyl MCBride
Opgroeien bij een narcistische moeder maakt het bijna onmogelijk om je autonomie te ontwikkelen. Je ervaart niet dat je recht hebt op je eigen gevoelens, meningen, wensen en behoeften. Omdat je dit op jezelf betrekt, doe je er alles aan om gezien en geliefd te worden. Je doet wat je moeder fijn vindt, niet wat jijzelf nodig hebt. Het zal moeite kosten om je los te maken en jezelf toestemming te geven om je eigen weg te gaan.
Om je autonomie te ontwikkelen, is het belangrijk om te ontdekken wie je werkelijk bent. Als je hebt erkend wat de realiteit van jouw kindertijd was en hebt kunnen rouwen om het gemis aan een liefdevolle opvoeding, ontstaat er ruimte om jezelf te gaan ontdekken:
- Waar word je blij van?
- Wat vind je belangrijk?
- Wat geeft je een gevoel van betekenis?
- Waar ben je goed in?
Hoe kun je uiteindelijk met je moeder omgaan?
Misschien heb je je eerst rigoureus losgemaakt van je moeder om jezelf te kunnen ontdekken en meer eigenwaarde en zelfvertrouwen te ontwikkelen. Dit stelt je in staat om lekker in je vel te zitten en bestand te zijn tegen de meer intimiderende aspecten van mensen. Vroeg of laat komt de vraag: wil ik mijn moeder nog zien? Mocht je die wens hebben, dan is de volgende vraag: hoe ga ik met haar om? Wat zijn mijn voorwaarden?
Enkele opties:
Grenzen stellen: Zeg duidelijk hoe, wanneer en hoe vaak je haar wilt zien. Geef ook aan wat je niet wilt. Bijvoorbeeld: “Ik kom op de koffie en wil een gezellige babbel, maar geen moeilijk gedoe. Anders ga ik weer.” Wanneer ze belt, zeggen dat je een half uur (of korter) de tijd hebt, omdat je een afspraak (ook al heb je geen afspraak) hebt. Maar als je ziet dat je moeder belt hoef je niet altijd het gesprek aan te nemen.
Confronteren: In haar aanwezigheid kun je een spiegel voorhouden: “Je manipuleert, je liegt, ik geloof je niet.” Of: “Je lijkt wel een zielig kind.”
Begrenzen in haar aanwezigheid: Geef aan wanneer jij het woord wilt hebben: “Je bent nu lang aan het woord, nu wil ik het woord hebben en dat je naar mij luistert.” Of: “Ik wil dat je nu ophoudt met mij kritiek te geven, anders ga ik.”
Je moeder kan je grenzen mogelijk niet respecteren en zal wellicht het slachtoffer uithangen of woedend worden dat je haar zo durft te behandelen. Het is belangrijk om je grenzen te bewaken, wat oefening en zelfbeheersing vereist.
Hoe je het ook wendt of keert het is een frustrerende zoektocht om een voor jou zinvolle manier te vinden hoe met je narcistische moeder om te gaan. Vraag je ten diepste steeds weer af, waarom wil ik haar zien? Is er toch stiekem een verlangen op liefde, erkenning en waardering? Wil je haar stiekem toch helpen? Denk je erboven te kunnen staan?
Het is helemaal OK als je voelt dat je haar gewoon niet kan verdragen, omdat ze grote schade heeft toegebracht aan jouw emotionele welzijn en jou blijft vernederen. Het verbreken van het contact kan een gezonde keuze zijn. Laat je niet leiden door de mening van anderen. Vooral wanneer zij geen idee hebben wat het betekende om op te groeien met een narcistische moeder.
Zelfliefde
Zelfliefde ontstaat wanneer je door je ouders in liefde wordt ontvangen en tijdens je opvoeding met liefde wordt omringd. Bij gebrek aan liefde ontwikkel je geen zelfliefde, maar juist zelfhaat. Bij gebrek aan bewustzijn en zelfreflectie wordt dit patroon doorgegeven aan de volgende generatie, die als het ware de gemiste liefde moet inhalen. Om deze destructieve cirkel te doorbreken, is zelfreflectie en zelfliefde nodig. Je kunt besluiten dat je de moeite waard bent en dat je het vermogen hebt om je eigen leven vorm te geven op een manier die goed voor je is. Het is niet makkelijk, maar wel mogelijk.
Een gezonde, volwassen relatie is gebaseerd op zowel afhankelijkheid als autonomie.
Beide partners zijn verantwoordelijk voor het slagen van de relatie. Je neemt geen rol aan, maar bent beiden autonoom en authentiek; je mag jezelf zijn en jezelf uiten. Er is wederzijds respect en betrokkenheid om je eigen leven te leiden naast het hebben van een relatie.
Dit is een enorme uitdaging als je bent opgegroeid met een narcistische moeder, omdat je enerzijds onvervulde behoeften meeneemt, waardoor je onbewust verlangt dat je partner deze behoeften gaat vervullen. Anderzijds heb je geleerd alleen maar te geven en rekening te houden met anderen, niet met jezelf. Niemand kan de onvervulde behoeften uit je kindertijd volledig vervullen. Een disbalans in geven en ontvangen leidt uiteindelijk tot frustraties en ongenoegen.
Inspiratie: Zal ik ooit genoeg (goed genoeg) zijn. Auteur: Karyl McBride
Reactie op het artikel door Iris:
Ik herken mezelf heel sterk in wat in je artikel wordt beschreven. Veel van de thema’s die je hier aanhaalt, zijn mij maar al te bekend. Wat ik vanuit mijn eigen ervaring nog zou willen toevoegen is het gevoel van gemanipuleerd worden door mijn moeder.
Maar het gaat bij mij ook verder: soms voelt het alsof ik helemaal “overgenomen” wordt door mijn moeder, waardoor ik zelf niet meer goed weet wat ik wil of wie ik eigenlijk ben. Dat heeft inderdaad geleid tot een gebrek aan zelfliefde, en de neiging die liefde krampachtig buiten mezelf te zoeken, zelfs wanneer ik later in een liefdevolle relatie terechtkwam. Ook merk ik hoe lastig het is om iemand anders volledig te vertrouwen: ik kan achterdochtig worden tegenover de liefde of de motieven van anderen.
Wat betreft de therapie zelf: Marja is voor mij een bijzondere combinatie van persoonlijke ervaring, theoretische kennis (uit boeken en psychologie) en een diep luisterend oor. Zij helpt mij vooral door terug te gaan naar de kindertijd en daar de wortels van mijn huidige patronen te zien. Het werken met het “innerlijk kind” geeft mij inzicht in gedrag dat ik nu als volwassene niet meer wil, maar dat vroeger als overlevingsstrategie noodzakelijk was. Als relaties traumatisch waren, komen die mechanismen later terug, ook al heb je ze niet meer nodig.
Een metafoor die ik enorm waardevol vind, is die van de buschauffeur: wie zit er op dat moment achter het stuur van mijn leven? Is het de verlamde bestuurder, de pleaser, de angstige of juist de assertieve? Door daar bewust naar te kijken, merk ik dat ik mijn processen beter begrijp en mijn eigen evolutie naar heling bewuster meemaak.
Wat ik bovendien sterk waardeer, is dat Marja niet spreekt over “beter worden” alsof je nu niet goed genoeg bent. Ze denkt in processen: het gaat om het herkennen, erkennen en stap voor stap veranderen waar jij dat wilt. Dat voelt veel milder en haalbaarder. Dankzij onze gesprekken leer ik beter grenzen stellen en meer naar mezelf te luisteren.
Kortom: ik vind dit artikel een waardevolle weerspiegeling van thema’s die waarschijnlijk voor velen herkenbaar zijn, en ik kan alleen maar benadrukken hoeveel Marja’s begeleiding mij helpt om mijn eigen weg naar heling te vinden.
Iris
Heb je behoefte aan begeleiding, dan help ik, Marja Postema je graag d.m.v. individuele coaching of de opleiding Emotioneel Meesterschap
Tijdens de coaching maak ik gebruik van de Identiteitsgerichte Psychotrauma therapie. Het is een methode waarin je als volwassene contact maakt met jouw ervaringen uit de kindertijd, zonder daarin overweldigd te raken. Je blijft in de waarnemende volwassen positie terwijl je oude emoties verwerkt.
Neem contact op via het contactformulier dan gaan we kijken wat voor jou de beste aanpak is.
OPLEIDING EMOTIONEEL MEESTERSCHAP
Deze diepgaande opleiding is een boeiende ontdekkingsreis naar de kern van je patronen, gebaseerd op de nieuwste inzichten in emotionele gezondheid, biografisch werken, innerlijk kind werk, karakterstructuren en traumawerk.
Met het bijbehorende boek ‘Emoties, wat moet ik ermee?’ krijg je waardevolle inzichten en handvatten voor jezelf en eventueel om cliënten te ondersteunen in hun emotionele reis.
Met een ideale groepsgrootte van maximaal zes deelnemers creëren we een veilige leeromgeving. In de opleidingsgroep steunen deelnemers elkaar. Je krijgt ruimte om je proces, met alle obstakels én overwinningen te delen. Je zult merken dat jij de regie over je leven kunt nemen. Door te delen wat je bezighoudt, kun je echte intimiteit ervaren, jezelf beter leren begrijpen en emoties toelaten.
Mijn aanpak, voortgekomen uit 30 jaar ervaring, opleiding en persoonlijke proces, is bewezen effectief en helend, omdat de bron van ineffectief gedrag bloot gelegd wordt en belemmeringen oplost die, het vrijuit ervaren van emoties en de autonomie, blokkeren.
Voor iedereen die bezig wil zijn met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.
Voor iedereen die behoefte heeft aan verdieping, verheldering en aan het oplossen van hardnekkige patronen.
Voor iedereen die vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering en loyaliteit
De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Meld je aan via het contactformulier voor een gratis intake/kennismakingsgesprek
Coaching en de opleiding vinden plaats in Amersfoort.
