Schemagerichte therapie in mijn praktijk
Schema’s zijn disfunctionele patronen die weergeven hoe je over jezelf denkt, hoe je de ander beleeft (als bedreigend, kritisch of afwijzend) en hoe je invulling geeft aan je leven. Bij schemagerichte therapie wordt dit patroon ontleed in de manier waarop je omgaat met emoties, je manier van denken, fysieke reacties en gedrag. Dit geheel wordt een schema genoemd.
Een ander woord voor schema is coping strategie. Een coping strategie kan effectief zijn, maar kan je ook belemmeren in je doen en laten. Wanneer het je belemmert, ervaar je problemen en frustratie en kun je je machteloos voelen, omdat je niet het leven krijgt waar je naar verlangt.
In dit artikel ga ik in op de meest voorkomende disfunctionele schema’s die ik tegenkom in mijn praktijk en deel ik hoe ik met deze patronen werk in mijn praktijk.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Ik ben Marja Postema.
In mijn coachingspraktijk help ik meer dan dertig jaar volwassenen die worstelen met zichzelf, moeite hebben met emoties, van zichzelf of van anderen, in relaties of op het werk.
In mijn coaching werk ik praktisch, nuchter en diepgaand waar dat nodig is, zonder zweverigheid, zodat je weer grip krijgt op jezelf en je leven.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Het doel van schematherapie
Het doel van schematherapie is het doorbreken van ineffectieve patronen in denken, voelen en gedrag, en het ontwikkelen van gezonde, ondersteunende manieren van denken, voelen en handelen. De schemagerichte therapie onderscheidt achttien disfunctionele schema’s.
De 8 patronen die ik het meeste tegenkom bij mijn cliënten
In mijn coachingpraktijk herken ik een aantal patronen uit de schematherapie bij mijn cliënten. Het zijn patronen waardoor mensen zich belemmerd voelen om een leven te leiden en verbindingen te maken waar ze naar verlangen.
- Gebrek aan vertrouwen
Je gaat ervan uit dat mensen niet te vertrouwen zijn: dat ze er niet voor je zijn, je niet steunen, geen interesse in je hebben of geen moeite voor je doen. Dit kan ertoe leiden dat je juist mensen aantrekt die je inderdaad niet kunt vertrouwen, waardoor je keer op keer bevestigd wordt in deze overtuiging.
Of je houdt altijd emotionele afstand, vraagt nooit om hulp en laat jezelf niet zien. Of je hebt besloten dat jíj degene bent die altijd te vertrouwen is en niemand zult teleurstellen.
- Emotioneel tekort
Je gaat ervan uit dat er geen mensen zijn die jou emotionele ondersteuning en verbinding kunnen of willen geven. Je ervaart een voortdurend gebrek aan koestering, aandacht, affectie, warmte of geborgenheid. In contact met anderen mis je een luisterend oor, begrip en empathie. Dit patroon hangt nauw samen met wat ik beschrijf in mijn artikel over emotionele verwaarlozing.
Deze overtuiging kan ertoe leiden dat je mensen aantrekt die dat inderdaad niet kunnen of willen. Maar het kan er ook toe leiden dat je emotionele verbinding uit de weg gaat om teleurstelling te voorkomen, of dat je de neiging hebt om emotionele openheid af te dwingen, wat overweldigend kan zijn voor anderen.
- Minderwaardigheid, schaamte en een negatief zelfbeeld
Je hebt voortdurend het gevoel dat je tekortschiet, niet goed genoeg bent en minderwaardig bent op belangrijke punten. Je schaamt je over wie je bent. Dit kan ertoe leiden dat je mensen aantrekt die je het gevoel geven dat je niets betekent. Een andere strategie is dat je situaties vermijdt waarin je je mogelijk minderwaardig zou voelen, of dat je jezelf juist enorm inspant en hoge eisen stelt om het gevoel van minderwaardigheid te compenseren. Dit patroon hangt nauw samen met wat ik beschrijf in mijn artikel over een negatief zelfbeeld.
- Voortdurend bezig zijn met wat anderen nodig hebben (pleasen)
Je bent voortdurend bezig met wat anderen nodig hebben en wilt het iedereen naar de zin maken. Je voelt je overmatig verantwoordelijk voor de problemen van anderen en schuldig wanneer je iets voor jezelf wilt doen. Je bent sterk gevoelig voor de pijn van anderen.
Dit kan ertoe leiden dat je mensen aantrekt die heel behoeftig zijn en aanvoelen dat jij alles voor hen doet, ook als je er ’s nachts je bed voor uit moet. Het is bijna een verslaving, omdat dit de enige manier is waarop je je goed voelt over jezelf.
- Moeite om emoties te beheersen
Je hebt moeite om je frustratie te hanteren. Je bent snel prikkelbaar en kunt overweldigd worden door boosheid, waar mensen in je omgeving van kunnen schrikken. Dit kan ertoe leiden dat je situaties vermijdt die tot frustratie leiden, of juist dat je zaken aangaat die je irriteren of die je onrechtvaardig vindt. Je voelt je soms een razend kind dat niet krijgt wat het nodig heeft. Dit patroon beschrijf ik uitgebreider in mijn artikel over emotieregulatie.
- Angst voor verlating en afwijzing
Door je angst voor afwijzing en verlating negeer je je eigen behoeften en voorkeuren. Dit kan ertoe leiden dat je je volledig afhankelijk maakt van de goedkeuring van anderen, vaak je partner of leidinggevende. Je onderdrukt irritatie, ergernis en tegenzin; emoties die je juist kracht kunnen geven. In plaats daarvan ontwikkel je passief-agressief gedrag, psychosomatische klachten en een neiging tot middelengebruik. Dit thema behandel ik ook in mijn artikel over emotionele afhankelijkheid.
- Moeite om emoties te herkennen, erkennen en uiten
Je benadert het leven rationeel en pragmatisch, waardoor je moeite hebt om emoties te herkennen. De kans is groot dat je emoties niet serieus neemt en ze niet erkent als een natuurlijk onderdeel van jezelf. Dit kan ertoe leiden dat je moeite hebt om intieme relaties aan te gaan en te onderhouden, en dat je je buitengesloten voelt. Het kan er ook toe leiden dat je mensen aantrekt die net als jij rationeel in het leven staan. Dat geeft een gevoel van verbondenheid, maar het voorkomt niet dat je vervreemd bent van je eigen essentie. Dit patroon beschrijf ik uitgebreid in mijn artikel over emoties herkennen.
- Perfectionistisch gedrag
Je stelt hoge eisen aan jezelf en vindt het bijna nooit goed genoeg. Daardoor ben je overdreven kritisch op jezelf en soms ook op anderen. Je hebt moeite om van het leven te genieten en te ontspannen. Dit kan ertoe leiden dat je in situaties terechtkomt waar te veel van je wordt verwacht, wat uiteindelijk kan leiden tot een burn-out. Dit patroon beschrijf ik uitgebreid in mijn artikel over perfectionisme.
Hoe zijn schema’s ontstaan?
Voor een gezonde emotionele ontwikkeling moeten in de kindertijd emotionele basisbehoeften in voldoende mate vervuld worden. Het gaat om de behoefte aan veiligheid, verbondenheid, autonomie, stimulering van talenten, vrijheid van expressie en spontaniteit, en de behoefte aan structuur en grenzen.
De oorsprong van onvervulde behoeften ligt vaak bij ouders die zelf emotionele verwaarlozing hebben gekend en niet weten hoe zij die behoeften moeten vervullen. Het kunnen ook ouders zijn met psychische problemen, waardoor ze emotioneel instabiel, onvoorspelbaar of onbetrouwbaar waren. Hard werkende ouders, bijvoorbeeld met een eigen onderneming, kunnen de behoeften van hun kinderen soms niet vervullen omdat ze te weinig aanwezig zijn.
Wanneer de vervulling van basisbehoeften te veel gefrustreerd wordt, kan er een verstoring in de emotionele ontwikkeling ontstaan, waardoor disfunctionele schema’s (patronen) zich vormen.
Niet-vervulde behoefte aan hechting en veiligheid
Wanneer de behoefte aan veiligheid en hechting niet is vervuld, kan er een angst voor verlating, wantrouwen, een gevoel van emotioneel tekort en minderwaardigheid ontstaan, met als gevolg een neiging om emotionele verbinding te vermijden.
Niet-vervulde behoefte aan autonomie
Wanneer de behoefte aan autonomie, dat wil zeggen de vrijheid om je eigen keuzes te maken, je eigen gang te gaan en te zijn wie je bent, niet is vervuld, kun je de overtuiging hebben gevormd dat je er voor anderen moet zijn in plaats van voor jezelf. Dit uit zich in pleasen, een sterke focus op de behoeften van anderen, afhankelijkheid of perfectionisme om afwijzing te voorkomen.
Niet-vervulde behoefte aan begrenzing en emotieregulatie
Wanneer de behoefte aan begrenzing en emotieregulatie niet is vervuld, kun je moeite hebben om je emoties en impulsen te beheersen en om frustratie te verdragen.
Niet-vervulde behoefte aan spontaniteit en expressie
Wanneer de behoefte aan spontaniteit en expressie niet is vervuld, ga je je emotioneel inhouden en/of stel je hoge eisen aan jezelf om gezien en gewaardeerd te worden. Dit kan leiden tot perfectionistisch gedrag als compensatie voor het gevoel niet goed genoeg te zijn.
Ongezonde schema’s oplossen in 3 stappen
Om ongezonde patronen op te lossen, moet de bijbehorende basisbehoefte in voldoende mate bevredigd worden.
Stap 1: Een verbinding leggen tussen verleden en heden
Je kunt je schema’s helder krijgen door een verbinding te leggen tussen het heden en het verleden. Benoem een recente problematische situatie en beschrijf welke gevoelens en emoties deze oproept. Welke situaties uit het nabije of verre verleden lijken hierop, qua omstandigheden, gedrag van anderen of gevoelens?
Dit onderzoek kan ook andersom verlopen: vanuit een moeilijke of pijnlijke situatie uit de kindertijd onderzoek je welke situaties in het heden daarop lijken. Welke pijn of kwetsing is opgelopen? Welke behoeften zijn onvervuld gebleven? Je kunt ook spanningsgerelateerde lichamelijke klachten of stemmingsklachten als vertrekpunt nemen.
Stap 2: Emotionele verwerking van het verleden
Wanneer je de situaties uit het verleden zo levendig mogelijk herinnert, stel je jezelf de vraag wat je destijds nodig had: bescherming, erkenning, bevestiging, ruimte voor expressie of begrip? Door hier stil bij te staan, kun je verdriet toelaten om dit gemis in de kindertijd.
Door niet-vervulde behoeften in de kindertijd: Had je het gevoel dat… kreeg je de overtuiging dat… was je bang dat… denk je over jezelf dat…
Stap 3: Vaststellen wat nu werkelijk waar is
Je stelt je negatieve gevoel, overtuiging, angst en zelfbeeld ter discussie. Formuleer je uitdaging, verlangen of behoefte:
Ook al denk ik… en voel ik me… en heb ik de neiging om… ben ik in staat om te denken dat… en te voelen dat… en kan ik… (handelen).
Vanuit een volwassen, meer rationele positie in het heden onderzoek je welke opties je nu hebt. Op deze manier scheid je het heden van het verleden.
Het is nooit te laat om los te komen van disfunctionele schema’s
Het is nooit te laat om te leren hoe je een stabiele relatie opbouwt. En het is nooit te laat om meer zelfliefde te ontwikkelen, zodat je je eigen behoeften leert kennen en leert om daarvoor op te komen.
Wil je loskomen uit een ongezond patroon?
Ik, Marja Postema, help je graag via individuele coaching.
Neem contact op via het contactformulier, dan kijken we samen wat voor jou de beste aanpak is.
Wanneer je vastzit in een patroon, ben je vaak ook vastgehecht aan bepaalde rollen. Dat je van jezelf altijd aardig of behulpzaam moet zijn, bijvoorbeeld. Het is alsof je in een doodlopende straat leeft: een eenzaam gevoel, want niemand ziet wie je echt bent.
OPLEIDING EMOTIONEEL MEESTERSCHAP
Voor iedereen die al even bezig is met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.
Voor iedereen die behoefte heeft aan verdieping, verheldering en aan het oplossen van hardnekkige patronen.
Voor iedereen die vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering.
De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Meld je aan via het contactformulier voor een gratis intake/kennismakingsgesprek
Woon je te ver weg, maar wil je hier toch mee aan de slag?
Online cursus Ontspannen jezelf zijn.
Ik leer je allerlei beelden en ideeën over jezelf, die niet bijdragen aan jouw levensgeluk, los te laten. Ik bied je een stappenplan aan waar ik al meer dan 20 jaar mee werk en wat zijn effectiviteit heeft bewezen.
Lees meer over de online cursus Ontspannen jezelf zijn
