Vijf hardnekkige belemmeringen om je emoties te uiten
Voor veel mensen is het moeilijk om emoties te uiten. Wanneer emoties in het gezin waarin je opgroeide geen aandacht kregen, of zelfs werden veroordeeld als een teken van zwakte, heb je geleerd ze te negeren of te onderdrukken.
In dit artikel beschrijf ik de vijf meest voorkomende belemmeringen om je emoties te uiten. En ik geef tips over hoe je dat gemakkelijker kunt leren.
Herken je dit?
- Ik was boos omdat ik me onterecht behandeld voelde, maar durfde dat niet te uiten.
- Ik voelde me verdrietig omdat ik werd afgewezen tijdens een sollicitatiegesprek. Thuis aangekomen at ik een pak koekjes leeg.
- Ik maak me zorgen over mijn relatie. Mijn partner is vaak afwezig, maar ik ben bang dat hij of zij boos wordt als ik er iets van zeg.
- Op het werk wordt te veel van me gevraagd, maar ik durf mijn grenzen niet aan te geven omdat ik anderen niet wil belasten.
- Het gaat niet goed met me, maar ik doe alsof alles in orde is.
- Ik vind het moeilijk om mijn gevoelens te uiten omdat ik niemand tot last wil zijn.
Belemmering 1: Overgenomen gedrag van je ouders
In de eerste plaats geven je ouders het voorbeeld. Zij laten je zien hoe je met emoties omgaat. Omdat een kind zijn ouders hoog acht, denkt het dat hun manier de juiste manier is. Vergelijkingsmateriaal ontbreekt bovendien. Zo kunnen je ouders je hebben geleerd hoe je emoties wegrationaliseert, relativeert of bagatelliseert.
Ik groeide op in de provincie Groningen, waar de uitdrukking “niet lullen maar poetsen” letterlijk werd genomen. Er werd weinig gesproken in ons gezin, laat staan dat er emoties werden geuit. Het leek alsof emoties niet bestonden. Ik leerde ze te negeren en was me op een gegeven moment niet meer bewust van wat ik voelde; ik was meer bezig met dingen doen dan met dingen voelen.
In mijn coachingpraktijk zie ik dagelijks de gevolgen hiervan. De Nederlandse norm “doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg” heeft ons emotioneel in een keurslijf gedrukt. We hebben geleerd emoties niet serieus te nemen, en dat heeft ons beperkt, zowel in onze omgang met anderen als in het hanteren van moeilijke situaties.
Belemmering 2: De invloed van cultuur
In de tijd dat ik opgroeide, moesten jongens sterk zijn en mochten ze zeker niet huilen. Meisjes mochten niet boos worden; dat was lelijk en werd afgekeurd. De Nederlandse cultuur kenmerkt zich door de uitdrukking “doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg,” die weinig ruimte biedt voor emotionele expressie. Daarnaast heeft het calvinisme zijn sporen nagelaten: sober leven en hard werken stonden centraal. In de Groningse cultuur was de communicatiestijl vaak kort en direct, soms zelfs hard en bot, wat niet uitnodigde tot het tonen van gevoelens.
Je zou verwachten dat cultuur verandert met de tijd, maar in veel verhalen die ik hoor over iemands jeugd duiken nog steeds oer-Hollandse opmerkingen op: “Doe maar gewoon” als je spontaan bent, “Niet zeuren, maar doorgaan” als je huilt, of “Stel je niet aan” als je ergens tegenop ziet.
Belemmering 3: Oordelen over emoties
Naast de oordelen van je ouders en de cultuur heb je onbewust ook andere overtuigingen overgenomen, van mensen om je heen, van sociale media en van alles wat je leest. In veel omgevingen, zoals in de wetenschap of het bedrijfsleven, passen emoties niet in het plaatje.
Er wordt vaak gesproken over “negatieve” en “positieve” emoties. Door emoties zo in te delen lijkt het vanzelfsprekend om de negatieve te willen vermijden en de positieve te bevorderen. Dit is echter een waardeoordeel dat weinig handvatten biedt. Het wekt de illusie dat je kunt kiezen welke emoties je ervaart, maar dat is niet zo.
Belemmering 4: Je leeft in je hoofd, niet in je lichaam
Emoties maken zich kenbaar in je lichaam. Als je ergens tegenop ziet, merk je dat aan spanning in je spieren. Als je verliefd bent, voel je vlinders in je buik en kun je haast niet eten. Wanneer een emotie opkomt, uit dat zich lichamelijk: je lichaam spant zich aan, je houdt je adem in, je gaat zweten of voelt je gezicht rood worden.
In onze westerse samenleving ligt de nadruk echter sterk op de ratio. Als je vroeger thuis het voorbeeld meekreeg van “houd je hoofd erbij,” leef je waarschijnlijk meer in je hoofd dan in je lichaam. Dat maakt het moeilijk om emoties te ervaren, laat staan te uiten.
Belemmering 5: Moeite met kwetsbaarheid
Wanneer je de beschermingsmuur om je heen als je identiteit beschouwt, stel je je niet kwetsbaar op. Dat geeft een veilig gevoel, maar het is schijnveiligheid; achter de bescherming schuilt nog altijd de angst dat het niet veilig is om je werkelijk te laten zien. Je bevindt je als het ware in een gevangenis, waarin alles wat je voelt en verlangt verborgen blijft.
Kwetsbaarheid vermijden maakt het onmogelijk om gevoelige emoties te delen. Wie zich kwetsbaar opstelt, loopt het risico gekwetst te worden, en dat roept gevoelens van onzekerheid, angst of verdriet op; gevoelens die veel mensen liever niet onder ogen zien.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Over de auteur
Ik ben Marja Postema. In mijn psychologiepraktijk help ik al meer dan dertig jaar volwassenen die worstelen met zichzelf, moeite hebben met emoties, van zichzelf of van anderen, in relaties of op het werk. In mijn coaching werk ik diepgaand waar dat nodig is, maar ook praktisch en nuchter, zodat je weer grip krijgt op jezelf en je leven.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
De gevolgen van deze belemmeringen
Het resultaat van al deze belemmeringen is dat je leert je in te houden, je terug te trekken en te doen alsof alles goed gaat.
Lees meer over de acht schadelijke gevolgen van emoties onderdrukken
Hoe kun je meer ruimte geven aan je emoties?
Stap 1. Bewust worden van jouw belemmeringen
Voordat je je gevoelens kunt uiten en weer open kunt staan voor alles wat je voelt, moet je eerst de belemmerende strategieën leren kennen die je gebruikt om emoties te vermijden. Pas dan kun je besluiten dat je ze niet meer nodig hebt.
Wanneer je je bewust wordt van de oordelen en afwijzingen die je van huis uit hebt meegekregen, kun je besluiten dat te veranderen. Een overtuiging als “gevoelens uiten is zwak” of “je moet nooit laten zien wat je voelt” kun je vervangen door een andere gedachte. Dit is een innerlijk besluit om anders over jezelf te denken. Je reconditioneert jezelf als het ware: elke keer dat je een emotie ervaart en een belemmering voelt, zeg je tegen jezelf: “Iedereen heeft gevoelens; dat is normaal.”
Stap 2. Contact maken met je lichaam
Het vraagt oefening om bewust te worden van je lichaam. Stel jezelf voortdurend de vraag: “Wat voel ik in mijn lichaam? Voel ik spanning of ontspanning?” Hoe meer je met je aandacht in je lichaam aanwezig bent, hoe meer je het gevoel hebt dat jij zelf aanwezig bent. Via je lichaam kom je in contact met je emoties.
Stap 3. Onderzoeken waar het veilig is om je emoties te uiten
In veel werkomgevingen, en ook binnen bepaalde gezinnen, wordt het uiten van emoties niet gewaardeerd of zelfs als zwak beschouwd. Het is belangrijk om je gevoelens te uiten bij iemand die je vertrouwt, een vriend, partner of familielid bij wie je je veilig voelt en van wie je weet dat hij of zij je serieus neemt en goed kan luisteren. Je kunt besluiten om, in plaats van te doen alsof er niets aan de hand is, te zeggen dat een situatie je niet lekker zit en dat je er graag over wilt praten. Soms wil je gewoon je hart luchten.
Je kunt leren je emoties te ervaren en te uiten
Het is mogelijk om je emoties weer te leren kennen en ze te uiten. Je kunt leren omgaan met lastige emoties als boosheid, verdriet en angst, ze accepteren en gebruiken als een kompas in je leven. Wat daarvoor nodig is, is de bereidheid om je innerlijke belemmeringen te onderzoeken en te overwinnen.
Waarom zijn emoties belangrijk?
Emoties helpen je om beter om te gaan met de moeilijkere kanten van je leven en creëren diepgang in je relaties. Wie zijn eigen gevoelens goed kent en accepteert, kan zich gemakkelijker in de emoties van anderen verplaatsen. Dat verbetert de kwaliteit van je relaties en bevordert je emotionele én lichamelijke gezondheid.
Lees ook: Hoe kom je bij je gevoel?
Heb je ondersteuning nodig?
Het lukt niet altijd om stappen te zetten in het omgaan met je emoties. Dat kan verschillende redenen hebben; geef jezelf geen schuld. Soms is het ingewikkelder dan het lijkt, of heb je onvoldoende steun van mensen om je heen. Het kan helpen om met een buitenstaander te praten over lastige onderwerpen, omdat dat vaak veiliger aanvoelt dan met iemand uit je eigen omgeving.
Ik Marja Postema nodig je uit voor een gratis, vrijblijvend kennismakingsgesprek. Samen kijken we waar je tegenaan loopt, wat je wilt veranderen en of mijn aanpak bij je past.
Ik help je graag d.m.v. individuele coaching of de opleiding Emotioneel Meesterschap
Neem vrijblijvend contact op via het contactformulier dan gaan we kijken wat voor jou de beste aanpak is.
Of overweeg de opleiding Emotioneel Meesterschap
Een diepgaande ontdekkingsreis naar de kern van je patronen, gebaseerd op de nieuwste inzichten in emotionele gezondheid, biografisch werken, innerlijk kind werk en traumawerk. Met maximaal zes deelnemers, in een veilige leeromgeving in Amersfoort. Ook online coaching is mogelijk.
Mijn aanpak, voortgekomen uit 30 jaar ervaring, opleiding en persoonlijke proces, is bewezen effectief en helend, omdat de bron van ineffectief gedrag bloot gelegd wordt en belemmeringen oplost die, het vrijuit ervaren van emoties en de autonomie, blokkeren.
De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Meld je aan voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek via het contactformulier
Coaching en de opleiding vinden plaats in Amersfoort.
Coaching is ook online mogelijk.
