Schaamte is een sociale angst.
Je bent bang om afgewezen te worden omdat je niet voldoet aan bepaalde sociale normen en waarden. Bij schaamte gaat het om een negatieve beoordeling van jezelf.
Je kunt je overal voor schamen: je lichaam, je afkomst, je faalangst, je gedachten, je boosheid, je oordelen of je onhandige gedrag. Veel mensen schamen zich voor gevoelens van onzekerheid, verlegenheid, hooggevoeligheid en angst, of voor wat ze willen, denken of doen.
Uiting van schaamte
Door schaamte kun je bijvoorbeeld gedachten hebben zoals: “Ik heb iets vreselijks gedaan,” of “Wat zullen ze wel niet van me denken? Hoe stom was dat van mij.” Deze gedachten versterken het gevoel van schaamte en kunnen leiden tot zelf-afwijzing.
Schaamte uit zich vaak doordat je je bekeken en beoordeeld voelt. Hierdoor kun je rood worden, je klein voelen en het liefst willen wegkruipen om onzichtbaar te zijn. Schaamte- en schuldgevoelens worden vaak met elkaar verward. Bij schuldgevoel wil je iets goedmaken voor een fout, terwijl schaamte gaat over wie je bent. Schaamte tast je eigenwaarde aan, omdat je je schaamt voor eigenschappen die je liever niet had gehad. Je wilt niet zijn die je bent. Dat is een onmogelijk streven.
Schaamte is een pijnlijke emotie
Schaamte is een pijnlijke en onaangename emotie, omdat je jezelf als persoon afwijst. Je voelt dat je niet voldoet aan de normen en waarden van de groep waartoe je behoort, of waar je graag bij zou willen horen.
Dit gevoel kan je behoorlijk in de weg zitten en diep doorwerken in hoe je naar jezelf kijkt.
Schaamte ontstaat vaak in je kindertijd
De normen en waarden die je in je kindertijd hebt meegekregen, beïnvloeden je sterk. Schaamte- en schuldgevoelens helpen je om je aan te passen aan de groepsnorm, wat tot op zekere hoogte nuttig is. Maar wanneer afwijken van die norm voelt als totale afwijzing, kan dat je autonomie en persoonlijke ontwikkeling belemmeren.
Zo kan er bijvoorbeeld een onbewust verbod liggen op je eigen gang gaan, omdat anderen helpen als het hoogste goed werd gezien. Doe je dat niet, dan ben je in jouw beleving geen goed mens.
Alleen al de gedachte dat je zin hebt om lekker lui te bingewatchen, kan dan schaamtegevoelens oproepen.
Wanneer je probeert te voldoen aan een ideaalbeeld waarvan je denkt dat je eraan móét voldoen, kun je voorbijgaan aan wie je werkelijk bent en hoe jij je leven vorm wilt geven. Wanneer er een groot verschil ontstaat tussen wie je bent en wie je denkt te moeten zijn, kan dat voortdurend aan je knagen.
Je identiteit komt dan ter discussie te staan. Dat maakt schaamte tot een extra pijnlijke emotie.
Het destructieve aspect van schaamte
Schaamte wordt destructief wanneer het je belemmert om jezelf te zijn. Het kan zich manifesteren als een innerlijke kritische stem die je voortdurend vertelt dat je je moet aanpassen.
Zo kun je je schamen voor je onzekerheid, prikkelbaarheid of behoefte aan aandacht. Daarmee leg je jezelf impliciet een ideaalbeeld op: iemand die zelfverzekerd, geduldig of volledig onafhankelijk is.
Schaamte kan zo ver gaan dat je je eigen levendigheid en spontaniteit afwijst en niet meer durft te uiten wat je denkt en voelt.
Anja van Servellen beschrijft dit treffend in De weeën van de macht:
“Een baby is van nature levendig en ervaart lust en onlust rond alle primaire levensfuncties. Een baby geniet van zijn eigen geluid, eet, poept en piest zonder gêne. Met de opvoeding beginnen de begrenzingen: onze cultuur, onze familietradities en gezinssituaties stellen paal en perk aan het kind. Een kind ontwikkelt schaamte en angst voor de eigen levendigheid omdat het voelt dat het daarmee zijn opvoeders in verlegenheid brengt.”
Schaamte over uiterlijk
Schaamte speelt ook een grote rol bij uiterlijk. Vooral vrouwen krijgen door social media vaak het idee dat ze niet mooi genoeg zijn.
In de puberteit is het normaal om onzeker te zijn over je lichaam, maar idealiter is dit een fase die je uiteindelijk achter je laat.
Als puber schaamde ik me voor mijn te grote neus en mijn gebit, want als ik lachte kwam mijn tandvlees bloot te liggen. In een gesprek hield ik daarom een vinger op mijn neus en bij het lachen deed ik mijn hand voor mijn mond. Ik had het er maar druk mee.
Schaamte over het uiterlijk of over een bepaalde eigenschap heeft vaak te maken met diepe onzekerheid, een gebrek aan zelfvertrouwen en angst voor kritiek of afwijzing.
Angst en schaamte: een dodelijke combinatie
Angst kan ervoor zorgen dat je je voortdurend excuseert, alsof je je schaamt voor je eigen bestaan. Door deze angst ben je zo bezig met de buitenwereld dat je voorbijgaat aan je eigen behoeften.
De cosmetische industrie profiteert hiervan; zelfs schaamlippen zouden zich volgens sommigen moeten schamen.
Schaamte isoleert. Het kan ervoor zorgen dat je oogcontact vermijdt of bepaalde mensen niet onder ogen durft te komen. Ook kan het leiden tot het ontwijken van pijnlijke onderwerpen, zoals financiële, relationele, seksuele of verslavingsproblemen.
Onze opvoeding en cultuur bepalen grotendeels hoe schaamtevol we opgroeien. In omgevingen met strenge sociale normen speelt schaamte een grotere rol. Daarnaast beïnvloedt karakter dit proces: de één trekt zich weinig aan van sociale verwachtingen, terwijl de ander zich angstvallig aanpast.
Schaamteloosheid
Sommige mensen zijn schaamteloos in hun gedrag of kledingkeuze. Dat kan als onfatsoenlijk of grensoverschrijdend worden ervaren, maar roept soms ook bewondering op.
Net als pubers zoeken zij de grenzen op van wat gepast is. Naast reacties van afkeur zullen er vaak ook stiekeme bewonderaars zijn.
Plaatsvervangende schaamte
Soms kun je je schamen voor het gedrag van anderen, bijvoorbeeld wanneer landgenoten zich onbeschoft gedragen op vakantie. Je voelt dan schaamte alsof je zelf iets verkeerd hebt gedaan.
Overmatige schaamte
Iemand die overmatig veel schaamte ervaart, kan zich overal voor schamen: uiterlijk, manier van praten, werk of zelfs het interieur van het huis.
Dit komt vaak voort uit een diepgeworteld gevoel van minderwaardigheid.
Wanneer schaamte zo verankerd raakt dat het je belemmert om jezelf te zijn, wordt het destructief. Inzicht in de oorsprong van deze gevoelens kan helpen om de angst te ontmantelen en oude patronen te doorbreken.
Het is belangrijk te onderzoeken wanneer en hoe deze overweldigende schaamte is ontstaan. Aan welke ideaalbeelden, normen en waarden moest je voldoen?
Blijkbaar heb je al jong de conclusie getrokken dat je aan bepaalde verwachtingen moet voldoen, of heb je al vroeg een totale afwijzing ervaren.
In mijn psychologiepraktijk zie ik de invloed en impact van zelfkritiek op schaamtegevoelens, die enorm belemmerend kunnen zijn in je leven. Toch hoeft het niet ingewikkeld te zijn om schaamte te overwinnen.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Ik ben Marja Postema.
Ik help meer dan dertig jaar volwassenen die worstelen met zichzelf, moeite hebben met emoties, van zichzelf of van anderen, in relaties of op het werk.
In mijn coaching werk ik diepgaand waar dat nodig is maar ook praktisch en nuchter, zodat je weer grip krijgt op jezelf en je leven.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Schaamte en zelfontkenning
Stel dat je gevoelig bent, maar bent opgegroeid in een gezin waarin rationaliteit hoog in het vaandel staat. Alle gezinsleden staan praktisch en rationeel in het leven, behalve jij.
Je wilt niet dat mensen zien dat je gevoelig bent, omdat je niet gezien wilt worden als zwak. Met andere woorden: zo wil je niet zijn.
Je wilt geen gevoelig persoon zijn, omdat dit vanuit de familiewaarden als zwak of labiel werd gezien. Daarom probeer je rationeel over te komen.
Hiermee zet je jezelf klem, want dat is praktisch onmogelijk, tenzij je heel goed kunt acteren. Waarschijnlijk ga je blozen of stotteren wanneer een rationele inbreng van je verwacht wordt.
Wanneer je bepaalde eigenschappen afwijst, zoals gevoeligheid, maak je het jezelf extra moeilijk.
Dat je gevoelig bent in bepaalde situaties is al lastig, maar wanneer je dit ook nog wilt verbergen uit schaamte, wordt het dubbel zwaar.
Schaamtegevoelens ontstaan omdat je jouw gevoeligheid veroordeelt. Niemand mag het zien. Daardoor ga je situaties of bepaalde mensen vermijden, of ga je je zo onopvallend mogelijk gedragen.
Dat kost veel energie en zorgt ervoor dat je voortdurend op je hoede bent.
Wanneer schaamte gaat overheersen in je dagelijkse leven, wordt het destructief. Je wijst jezelf dan af vanwege bepaalde eigenschappen of zelfs vanwege jouw hele persoon.
Het gevolg is dat je nooit echt ontspannen kunt zijn en nooit helemaal jezelf bent. Door jezelf te verbergen zeg je in feite tegen jezelf dat je het niet waard bent om te bestaan vanwege jouw gevoeligheid.
Besef je wat je daarmee tegen jezelf zegt? Niemand vraagt van je om jezelf te verbergen.
Existentiële schaamte
Existentiële schaamte betekent dat je je schaamt voor het feit dat je bestaat. Dit kan voortkomen uit destructieve zelfafwijzing en een diep gevoel van waardeloosheid en minderwaardigheid.
Een kind dat vaak is bekritiseerd of niet gewenst was, kan deze vorm van schaamte ontwikkelen.
Wanneer een moeder tijdens het opgroeien duidelijk laat merken dat een kind niet echt gewenst is, kan dit leiden tot een diep gevoel van waardeloosheid en existentiële schaamte over de eigen aanwezigheid.
Existentiële schaamte isoleert je van het leven. Dat is een eenzaam bestaan.
Het kan ervoor gezorgd hebben dat je in alles wilt laten zien dat je een goed mens bent, vaak ten koste van jezelf:
Heb je ooit besloten dat je een Good girl moest zijn?
Het enige wat schaamte je oplevert, zijn kritische gedachten en een totale afwijzing van wie je bent. Dat is wat schaamte doet. Je denkt dat de buitenwereld je afwijst, maar dat is lang niet altijd het geval. In werkelijkheid wijs jij jezelf af.
Hierin heb je een keuze: de keuze om van jezelf te gaan houden.
Hoe fijn zou het zijn als je je minder zou hoeven schamen?
Ik, Marja Postema help je graag d.m.v. individuele coaching of de opleiding Emotioneel Meesterschap
Neem contact op via het contactformulier dan gaan we kijken wat voor jou de beste aanpak is.
In een gratis intakegesprek onderzoeken we samen waar je het meeste last van hebt, wat je graag wilt veranderen en of mijn manier van werken bij jou past.
Goed om te weten: ik oefen geen druk uit om te veranderen en werk niet met een zweverige aanpak. Ik houd van respectvolle en heldere communicatie, zodat je precies weet waar we mee bezig zijn.
Vanuit mijn jarenlange praktijkervaring leer ik je hoe je schaamte kunt loslaten en jouw unieke eigenheid kunt omarmen.
OPLEIDING EMOTIONEEL MEESTERSCHAP
Deze diepgaande opleiding is een boeiende ontdekkingsreis naar de kern van je patronen, gebaseerd op de nieuwste inzichten in emotionele gezondheid, biografisch werken, innerlijk kind werk, karakterstructuren en traumawerk.
Met het bijbehorende boek ‘Emoties, wat moet ik ermee?’ krijg je waardevolle inzichten en handvatten voor jezelf en eventueel om cliënten te ondersteunen in hun emotionele reis.
Met een ideale groepsgrootte van maximaal zes deelnemers creëren we een veilige leeromgeving. In de opleidingsgroep steunen deelnemers elkaar. Door te delen wat je bezighoudt, kun je echte intimiteit ervaren, jezelf beter leren begrijpen en emoties toelaten.
Mijn aanpak, voortgekomen uit 30 jaar ervaring, opleiding en persoonlijke proces, is bewezen effectief en helend, omdat de bron van ineffectief gedrag bloot gelegd wordt en belemmeringen oplost die, het vrijuit ervaren van emoties en de autonomie, blokkeren.
- Voor iedereen die bezig wil zijn met bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.
- Voor iedereen die behoefte heeft aan verdieping, verheldering en aan het oplossen van hardnekkige patronen.
- Voor iedereen die vat wil krijgen op verschillende vormen van conditionering en loyaliteit
De opleiding is geaccrediteerd door verschillende beroepsverenigingen.
Meld je aan voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek via het contactformulier
Coaching en de opleiding vinden plaats in Amersfoort.
Coaching is ook online mogelijk.
Woon je te ver weg, maar wil je hier toch mee aan de slag?
Online cursus Ontspannen jezelf zijn.
Ik leer je allerlei beelden en ideeën over jezelf, die niet bijdragen aan jouw levensgeluk, los te laten. Ik bied je een stappenplan aan waar ik al meer dan 20 jaar mee werk en wat zijn effectiviteit heeft bewezen.
Lees meer over de online cursus Ontspannen jezelf zijn
