U bent hier: Home » Artikelen over omgaan met emoties » Boek ABC van 15 Emoties

Boek ABC van 15 Emoties

Inleiding, Inhoudsopgave en recensies

Inleiding

Ieder mens is in staat om emoties te ervaren

Maar veel mensen kunnen of willen ze niet voelen. Toch zullen we ons tot ons gevoelsleven moeten verhouden, want het is er gewoon. In mijn eerste boek Emoties wat moet ik ermee? bespreek ik zeventien strategieën in het vermijden van emoties en de schadelijke effecten hiervan. Er zijn bijvoorbeeld veel mensen die het leven liever rationeel of beschouwelijk benaderen. Mijn eerste boek is geschreven voor iedereen die meer wil weten over emoties in het algemeen. Tijdens het onderzoek voor mijn eerste boek ontdekte ik de complexiteit van de verschillende emoties. Het idee voor een tweede boek was geboren. Over sommige emoties is al veel geschreven, zoals angst en boosheid, maar over emoties als hoop, eenzaamheid en verlegenheid is maar weinig te vinden.

In veertien hoofdstukken behandel ik vijftien emoties.

Binnen de wetenschap zijn er verschillende opvattingen over het aantal basisemoties. Sommigen gaan uit van acht emoties: liefde, angst, vreugde, woede, verdriet, verbazing, schaamte en walging. Anderen, zoals de Amerikaanse psycholoog en emotieonderzoeker Paul Ekman, gaan uit van zes universele basisemoties: vreugde, verdriet, angst, woede, verbazing en walging, omdat deze emoties overal ter wereld in de gezichtsuitdrukking van de mensen worden herkend. Daarnaast wordt er vaak een indeling gemaakt in vier basisemoties, de zogenaamde 4 B’s: blij, bedroefd, bang en boos. Deze eenvoudige indeling spreekt mij aan, omdat je alle gevoelens kunt terug herleiden tot deze vier basisemoties met uitzondering van de emotie liefde (zie de bijlage). Maar in al deze indelingen mis ik een aantal interessante en complexe emoties die een belangrijke rol spelen het leven: compassie, eenzaamheid, hoop, jaloezie, machteloosheid, schuldgevoel, verlegenheid, vertrouwen en zelfvertrouwen. Mijn fascinatie voor de complexiteit van deze emoties heeft ertoe geleid, dat ik uiteindelijk vijftien emoties diepgaand heb onderzocht.

Om de complexiteit van de verschillende emoties in een inzichtelijk kader te plaatsen heb ik bij elke emotie een indeling gemaakt in constructieve en destructieve aspecten

Ik beschrijf verschillende manieren in het omgaan met een specifieke emotie in de vorm van types. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met handvatten hoe je op een zinvolle manier met de desbetreffende emotie kunt omgaan.

Er wordt vaak gesproken over negatieve en positieve emoties.

De zogenaamde negatieve emoties zoals angst, machteloosheid, boosheid en jaloezie geven een vervelend gevoel en de zogenaamde positieve emoties zoals vreugde, liefde, compassie en trots geven een fijn gevoel. Door deze indeling lijkt het vervolgens vanzelfsprekend de negatieve emoties te willen uitbannen en de positieve meer te ontwikkelen. Zo zijn er cursussen om negatieve emoties om te buigen naar positieve emoties. Dit past in de westerse cultuur, waarin we geneigd zijn te denken dat het leven maakbaar is. Als je maar wilt kun je gelukkig en succesvol zijn. Maar dat is een illusie. Iedereen wil gelukkig zijn, maar veel mensen hebben moeite om te genieten, bijvoorbeeld omdat ze geleefd worden door hun werk of omdat ze zich over alles zorgen maken. Het idee dat we altijd controle kunnen hebben over wat we willen voelen is ook een illusie. We hebben niet overal invloed op – je wordt ontslagen, je partner wil bij je weg, je kind wordt ernstig ziek, je beste vriend gaat emigreren. Er zijn veel zaken waarop we geen invloed hebben en die ons diep en pijnlijk raken. Emoties staan ten dienste van ons en helpen ons om het leven te beleven en pijnlijke ervaringen te verwerken.

Elke emotie heeft een belangrijke functie.

Emoties zijn van zichzelf niet goed of slecht, maar het is de manier van denken over emoties waardoor we denken in goed en slecht. Door de emoties in te delen in constructieve en destructieve aspecten wordt duidelijk wat de functie is van elke emotie en wordt inzichtelijk waardoor een emotie destructief wordt. Het destructieve effect ontstaat meestal wanneer we de emotie niet serieus nemen. Het zegt niets over de waarde van de emotie zelf.

We kunnen op allerlei manieren met de verschillende emoties omgaan.

Er zijn bijvoorbeeld mensen die het makkelijk vinden om boos te worden, maar moeite hebben om verdriet te ervaren. Andere mensen hebben veel moeite om boos te worden, maar vinden het makkelijk om te huilen. Deze verschillende manieren in het omgaan met emoties heb ik uitgewerkt in de vorm van types. Bij een type gaat het om gedrag dat automatisch ontstaat en waarbij iemand geen vrije keuze ervaart. Bij elke type ga ik in op het gedrag, de valkuil, het effect op de omgeving, mogelijke oorzaken en de uitdaging. Een mens is niet te vangen in één type, maar is eerder een verzameling van verschillende deelpersoonlijkheden. Vanuit de Voice Dialogue theorie, ontwikkeld door het Amerikaanse psychologenechtpaar Hal en Sidra Stone in de jaren ‘70 van de vorige eeuw, bestaat ieder mens uit verschillende delen, dat elk zijn eigen manier van denken, voelen, gedrag en waarneming heeft. Mensen identificeren zich vaak met een of meer deelpersoonlijkheden, waardoor ze komen vast te zitten in een bepaald gedrag en een bepaalde manier van denken, wat leidt tot bepaalde gevoelens. In die zin zijn de emotietypes een deel van onze persoonlijkheid. Met behulp van de types kunnen mensen inzicht krijgen in hun deelpersoonlijkheden en hun uitdaging.

Bij de types ga ik in op de mogelijke oorzaak van dit patroonmatige gedrag.

Omdat je vanuit verschillende theorieën naar gedrag kunt kijken, lijkt het me zinvol om aan te geven vanuit welke bril ik kijk. De persoonlijkheidstheorie van de Transactionele Analyse, ontwikkeld door Eric Berne in de jaren ‘50 gaat ervan uit dat ervaringen in de vroege levensjaren ervoor zorgen dat een mens besluiten neemt over zichzelf en zijn omgeving. Hij gaat enerzijds gedrag ontwikkelen dat hem beschermt tegen kwetsing en afwijzing en anderzijds ontwikkelt hij gedrag om te worden geaccepteerd en gewaardeerd. Invloeden die hierbij een rol spelen zijn de mate van veiligheid, aandacht, structuur, begrenzing en steun van de ouders tijdens het opgroeien. Daarnaast spelen de persoonlijkheid van de ouders en hun voorbeeldgedrag een grote rol op de ontwikkeling van het kind, evenals de plaats in de kinderrij, de tijdsgeest en de cultuur. (Deze invloeden heb ik uitgebreid beschreven in mijn boek Emoties wat moet ik ermee?) Dit proces speelt zich af tijdens de eerste levensfase tot aan de middelbare-schoolleeftijd. Het fundament van de persoonlijkheid is dan gelegd en bestaat uit het beeld dat we van onszelf hebben (dit ben ik), het beeld van de wereld (is veilig of niet) en het beeld van onze mogelijkheden (ik beteken iets of niets). Dit fundament is voor de rest van ons leven de basis van ons handelen. Hebben we geleerd voor anderen te zorgen, dan gaan we dat ontwikkelen. Hebben we geleerd goed voor onszelf te zorgen, dan ontwikkelen we onze zelfstandigheid. Hebben we geleerd te presteren, dan richten we ons op succesvolle prestaties. We kiezen een opleiding en een baan die hierbij aansluiten, zodat we nog meer gewaardeerd worden op deze eigenschappen. En zo zitten we vast in een patroon. Dit kan betekenen dat we hebben geleerd ons in te houden, aan te passen, intiem contact te vermijden, emoties te negeren, onszelf te redden, geen hulp te vragen of onszelf kleiner of groter te maken dan we zijn. De Transactionele Analyse theorie gaat ervan uit dat de mens steeds weer opnieuw de strategieën uit zijn kindertijd toepast, ook als dat tot onbevredigende resultaten leidt.

In elk hoofdstuk geef ik handvatten hoe we zinvol kunnen omgaan met bepaalde emoties.

Deze handvatten komen voort uit de visie dat patroonmatig gedrag voortkomt uit het vermijden van afwijzing en kwetsing. Het heeft ons ooit geholpen in ons leven. Het bewust worden van achterliggende aannames en overtuigingen over onszelf en de wereld is de eerste stap in het loslaten van patroonmatig gedrag. Daarnaast gaat het in veel gevallen om een herwaardering van emoties en een herwaardering van onszelf om tot meer keuzevrijheid te kunnen komen.

Dit boek is het resultaat van mijn levenslange worsteling met emoties, mijn jarenlange fascinatie voor deze krachten en mijn behoefte aan inzichten hoe wij emoties kunnen gebruiken zoals ze zijn bedoeld.

Ik heb het oorspronkelijk geschreven als handboek voor coaches, therapeuten, hulpverleners en iedereen die met mensen werkt en meer inzicht wil hebben in de complexiteit van specifieke emoties. Het boek beoogt een bijdrage te leveren aan het vakmanschap van professionals die met mensen werken en hun kennis omtrent emoties te vergroten, zodat zij cliënten optimaal kunnen begeleiden in het omgaan met emoties. Daarnaast wil ik met dit boek iedereen bewustmaken van het belang van emoties, want als je niet weet wat je voelt, weet je niet wie je bent, weet je niet wat je nodig hebt, weet je niet wat je blij maakt, heb je geen innerlijk kompas, kun je jezelf niet laten zien, weten anderen niet wie je bent, weten anderen niet wat je nodig hebt, weet je niet wat anderen nodig hebben, mis je diepgang in je relaties, ervaar je geen intimiteit, kun je je ervaringen niet delen, ervaar je leegte en eenzaamheid en kom je niet tot je recht.

Ik hoop in het diepst van mijn hart dat dit boek mag bijdragen aan een betere verstandhouding met de rijke wereld van emoties, zodat mensen meer verbinding ervaren met zichzelf en anderen.

Inhoudsopgave

Inleiding 8
1 Angst 13

Synoniemen en nuances 13
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 13
Fysieke reactie 14
Invloed van het biologische overlevings systeem 14
Het constructieve aspect 16
Het destructieve aspect 18
Verschillende types 19
De einzelgänger 19
De pleaser 20
De clown 21
Moeder Theresa 22
De oververantwoordelijke 23
De controlefreak 24
De perfectionist 25
De uitdager 26
De grijze muis 27
De geheimhouder 28
Calimero 30
De hooggevoelige 30
De piekeraar 31
De kreeft 32
De aangepaste 33
De afhankelijke 34
De gespannen veer 35
De paniekzaaier 36
Zinvol omgaan met angst 37
Zelfreflectie 39

2 Boosheid 43

Synoniemen en nuances 43
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 43
De fysieke reactie 44
Het constructieve aspect 44
Het destructieve aspect 47
Verschillende types 50
De opgever 51
De lief ebbende 52
De harmoniestichter 53
De hooggevoelige 54
De huileboos 55
De binnenvetter 56
De zelfverwijter 57
De klager 58
De rivaal 59
De straatvechter 59
De cowboy 60
De koning(in) 61
De criticus 62
Het korte lontje 63
De haatdrager 64
Vergeven 65
Zinvol omgaan met boosheid 66
Zelfreflectie 68

3 Compassie 71

Synoniemen en nuances 71
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 71
Het constructieve aspect 71
Het destructieve aspect 73
Verschillende types 74
De koude kikker 75
De superieur 75
De zelfcriticus 76
De hooggevoelige 77
De vergever 77
De altruïst 78
De behoeft ige redder 79
De zwelger 80
Zinvol omgaan met compassie 81
Bewust worden van obstakels 81
Erkennen dat je een mens bent met 83
gevoeligheden en beperkingen 83
Een compassievolle houding ontwikkelen 84
Inspiratiebronnen 86
Handvest voor compassie 87
Zelfreflectie 88

4 Eenzaamheid 91

Synoniemen en nuances 91
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 91
Het constructieve aspect 92
Het destructieve aspect 94
Verschillende types 95
De kameleon 96
De bezige bij 97
De verdover 97
De feestvierder 98
De hark 98
De minderwaardige 99
De rouwende 100
De kluizenaar 101
De vreemdeling 101
Zinvol omgaan met eenzaamheid 102
Eenzaamheid als gevolg van een grote levensverandering 103
Langdurige eenzaamheid 103
Zelfreflectie 106

5 Hoop 109

Synoniemen en nuances 109
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 109
Het constructieve aspect 110
Het destructieve aspect 111
Verschillende types 112
De pessimist 113
De wanhopige 114
De optimist 115
De gelovige 116
De hoopgever 116
De oplichter 117
De grootheidsdenker 118
Zinvol omgaan met hoop 119
Leren op een hoopvolle manier te denken 119
Hoop 121
Zelfreflectie 121

6 Jaloezie 125

Synoniemen en nuances 125
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 125
Fysieke reactie 126
Het constructieve aspect 126
Het destructieve aspect 128
Verschillende types 130
De gemakzuchtige 130
De zelfverzekerde 131
De onzekere 132
De verbitterde 132
De wantrouwige 133
De controleur 134
De waandenker 134
Zinvol omgaan met jaloezie 135
De invloed van de vroege hechting 136
Persoonlijke uitdaging 137
Ik ben jaloers… 137
Zelfreflectie 138

7 Liefde 141

Synoniemen en nuances 141
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 141
Fysieke reactie 142
De constructieve aspecten 142
Het destructieve aspect 144
Verschillende types in het omgaan met liefde 146
De verleider 146
De afhankelij ke 147
De grijze muis 148
De avonturier 148
De controleur 149
De wantrouwige 150
De rationalist 151
De narcist 151
De einzelgänger 152
De zelfverwijter 153
De romanticus 153
De hooggevoelige 154
De pleaser 155
De moederkloek 156
De versmelter 157
Zinvol omgaan met liefde 157
Liefde is een werkwoord 161
Zelfreflectie 162

8 Machteloosheid 16

Synoniemen en nuances 165
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 165
Fysieke reactie 165
Het constructieve aspect 166
Het destructieve aspect 167
Verschillende types 168
De optimist 169
Het lieve meisje 169
De vluchteling 170
Don Quichot 171
De strijder 171
De cowboy 172
De controlefreak 173
De almachtige 173
De opgever 174
De huileboos 175
Het slachtoffer 176
De pessimist 176
De wanhopige 177
Zinvol omgaan met machteloosheid 178
Omgaan met teveel machteloosheid 178
Zelfreflectie 181

9 Schaamte en schuld 185

Synoniemen en nuances 185
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 187
Fysieke reactie 187
Het constructieve aspect 187
Het destructieve aspect 188
Het constructieve aspect 189
Het destructieve aspect 190
Verschillende types 191
De schuldgever 192
De cowboy 193
De manipulator 193
De schaamteloze 194
De gewetenloze 194
De plaatsvervanger 195
De geheimhouder 195
De schaamtevolle 196
De schulddrager 197
De boetenaar 198
Zinvol omgaan met schaamte 1 199
Zinvol omgaan met schuld 2 200
Zelfreflectie 201

10 Verdriet 205

Synoniemen en nuances 205
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 205
Fysieke reactie 205
Het constructieve aspect 206
Het destructieve aspect 206
Verschillende types 207
De troostende 208
De straatvechter 208
De koude kikker 209
De machteloze 209
De spijtoptant 210
De rouwende 211
Zinvol omgaan met verdriet 211
Het is de kunst om te rouwen op een manier
die bij je past 212
Aspecten van rouw 212
Zelfreflectie 216

11 Verlegenheid 219

Synoniemen en nuances 219
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 219
Fysieke reactie 220
Het constructieve aspect 220
Het destructieve aspect 220
Verschillende types 221
De veiligheidszoeker 222
De aangepaste 223
De einzelgänger 224
De binnenvetter 225
De excentriekeling 226
De studiebol 226
De grijze muis 227
De hooggevoelige 228
Zinvol omgaan met verlegenheid 228
Zelfreflectie 231

12 Vertrouwen 235

Synoniemen en nuances 235
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 236
De oorsprong 236
De constructieve kant 237
De destructieve kant 238
Verschillende types 239
De geschondene 240
De wantrouwige 240
De controlefreak 241
De paranoïst 242
De goedgelovige 242
De blinde 243
Zinvol omgaan met vertrouwen? 244
Het nut van gezond wantrouwen 244
Een gevoel van vertrouwen opbouwen 244
Vertrouwen herstellen 245
Zelfreflectie 247

13 Vreugde 251

Synoniemen en nuances 251
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 251
Fysieke reactie 252
Het constructieve aspect 252
Het destructieve aspect 254
Verschillende types 255
De zoeker 256
De oververantwoordelijke 256
De grijze muis 257
De geheimhouder 258
De piekeraar 260
De zelfcriticus 260
Het slachtoffer 261
De pessimist 262
De rouwende 263
De wrokkige 264
De zondaar 264
De pleaser 265
De clown 266
De optimist 266
De hedonist 267
Zinvol omgaan met vreugde en geluk 268
Hoe word je gelukkig? 268
Zelfreflectie 274

14 Zelfvertrouwen 279

Synoniemen en nuances 279
Uitdrukkingen, spreuken en gezegden 279
Het fundament 280
De constructieve kant 280
De destructieve kant 281
Verschillende types 282
De normatieve 283
De perfectionist 283
De controlefreak 284
De grijze muis 285
De afhankelij ke 286
Het slachtoffer 287
De piekeraar 288
De zelfcriticus 289
De zelfverzekerde 290
De marktverkoper 290
De betweter 291
De arrogante 291
Zinvol omgaan met zelfvertrouwen 292
Zelfreflectie 294

Bijlage Emoties en gevoelens 297

Het boek ABC van 15 emoties bestellen

Recensies

Dit gedegen handboek bundelt de rijke persoonlijke en professionele kennis en ervaring van coach Marja Postema. Zij behandelt de vier primaire emoties die we vanaf de geboorte ervaren (angst, verdriet, boosheid en vreugde), de acht emoties die een belangrijke rol spelen in onze relaties (vertrouwen, compassie, eenzaamheid, schaamte, schuldgevoel, jaloezie, liefde en verlegenheid) alsook de drie emoties hoop, machteloosheid en zelfvertrouwen, omdat deze een diepe impact hebben op het reilen en zeilen van ons leven.

Marja Postema maakt duidelijk dat er geen sprake is van positieve en negatieve emoties, maar dat elke emotie zowel constructieve als destructieve aspecten heeft. Niet eerder is de complexiteit van deze belangrijke emoties zo helder uitgewerkt. Per emotie beschrijft ze hoe verschillend mensen hiermee omgaan in de vorm van types. Bij een type gaat het om gedrag dat onbewust ontstaat. Ze rangschikt de types in mensen die de desbetreffende emotie in meer of mindere mate vermijden en degenen die de emotie tentoonspreiden en als het ware uitvergroten. Bij elke type gaat ze in op het gedrag, de valkuil, het effect op de omgeving, mogelijke oorzaken en de uitdaging.

Een emotie is niet perse goed of slecht, alle emoties kunnen door gedachten beïnvloed worden. Dat is een opsteker! De vele herkenbare voorbeelden en teksten nodigen uit om een blik in je innerlijke zelf te werpen. Ik mocht dit boek lezen en was onder de indruk van de hoeveelheid bruikbare informatie die ik tegenkwam in ABC van 15 emoties. Niet alleen  voor professionals, voor mensen die worstelen met bepaalde emoties maar ook voor mensen zoals jij en ik.

Mieke Schepens Graag Gelezen boekenblog

In ieder hoofdstuk wordt een specifieke emotie volledig uitgewerkt. Hierbij is een indeling gemaakt in constructieve en destructieve aspecten en worden de diverse mogelijkheden besproken om op een zinvolle manier om te gaan met deze emoties. Je krijgt meer inzicht over wat de emoties voor jou persoonlijk betekenen, wat ze je willen zeggen en wat je er mee kunt doen. Het ABC van 15 emoties is een leerzaam boek vol praktische tips.

Sandra Hutchison  In de boekenkast

De Auteur Marja Postema

Marja Postema  is de oprichter van de Emotionele Intelligentie Academie. Ze heeft twintig jaar ervaring in het begeleiden van leidinggevenden en professionals bij de ontwikkeling van hun Emotionele Intelligentie. Zij is auteur van het boek Emoties wat moet ik ermee?  Ze is getrouwd, heeft een volwassen dochter en woont en werkt in Amersfoort.

mm

Marja heeft twintig jaar ervaring in het begeleiden van mensen bij de ontwikkeling van hun Emotionele Intelligentie en is auteur van het boek 'Emoties wat moet ik ermee?' Marja heeft een methode ontwikkeld die zich richt op vier niveaus van leren: rationeel, emotioneel, fysiek en gedragsmatig. Dit leidt tot een diepgaande persoonlijke ontwikkeling met blijvend resultaat. Ze is getrouwd, heeft een volwassen dochter en woont en werkt in Amersfoort.

https://www.omgaanmetemoties.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *