De geheimen van emotionele manipulatie

Wat betekent manipuleren?

Manipulatie is gedrag waarbij je op een indirecte manier iets van iemand gedaan krijgt. Het is erop gericht om de ander, zonder open en directe communicatie, te beïnvloeden. Diegene krijgt geen eerlijke kans om te besluiten iets wel of niet te doen. De manipulator richt zich bijvoorbeeld op schuldgevoel of op angst voor kritiek en afwijzing. Omdat iemand zich niet schuldig wil voelen of afgewezen wil worden, stemt hij of zij in met iets wat diegene eigenlijk niet wil.

In dit artikel leg ik uit wat de geheimen zijn van emotionele manipulatie. Waarom laat jij je manipuleren? Ontdek je belemmerende overtuigingen die het mogelijk maken dat jij je laat manipuleren.

Hoe ziet manipulatie eruit?

We manipuleren zelf, maar worden ook allemaal weleens gemanipuleerd om iets te doen waar we geen zin in hebben. De een is gevoelig voor complimenten en een ander manipuleert door middel van een charmeoffensief. Iemand geeft zoveel waardering en complimenten dat je je dankbaar voelt en vervolgens graag iets terug wilt doen, zonder erbij stil te staan of je het verzoek, wat tussen neus en lippen is gesteld, wel wilt doen. Een belangrijk kenmerk van manipulatie is dat je achteraf het gevoel hebt dat je er ingeluisd bent. Dat gevoel is een reactie op de misleidende manier waarop je bent beïnvloed.

Herkenbare uitspraken bij manipulatie zijn:

“Het is zo gebeurd.”

“Doe nou niet zo moeilijk.”

“Je bent een schat als je dat voor me wilt doen.”

“Als je mij niet helpt, gaat het niet lukken.”

Je kunt het zien als een spel, maar soms wordt dat spel vervelend omdat iemand het gemeen gaat spelen. Dan is het handig dat je weet wat de manipulator zo machtig maakt.

John vindt het vervelend dat zijn vrouw hem niet genoeg aandacht geeft. Hij verwijt haar dat ze alleen maar met zichzelf bezig is. Meteen voelt ze zich schuldig en geeft hem vervolgens extra aandacht. Het is echter aandacht met een zwart randje, want ze geeft het vanuit schuldgevoel en niet vanuit liefde. John had dit kunnen voorkomen door te zeggen dat hij het contact met haar mist en behoefte aan aandacht heeft. Dat vraagt van hem een kwetsbare opstelling. Door te manipuleren hoeft hij zijn gevoeligheid niet te laten zien.

In mijn coachingpraktijk is manipulatie een terugkerend onderwerp, omdat veel mensen gevoelig zijn voor manipulatie doordat ze het moeilijk vinden om grenzen te stellen of om de confrontatie aan te gaan.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Ik ben Marja Postema.

In mijn coachingspraktijk help ik meer dan dertig jaar volwassenen die worstelen met zichzelf, moeite hebben met emoties, van zichzelf of van anderen, in relaties of op het werk.

In mijn coaching werk ik diepgaand waar dat nodig is maar ook praktisch en nuchter, zodat je weer grip krijgt op jezelf en je leven.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Wat zijn de geheimen van het manipulatiespel?

We denken dat we ons voor de keuzes die we maken moeten rechtvaardigen

Wanneer je eraan twijfelt of je zelf mag bepalen wat je doet, denkt en voelt, ben je overgeleverd aan de mening van anderen. In plaats van sturing te geven aan je eigen leven, word je doen en laten bepaald door verplichtingen, door verwachtingen van anderen en door hun normen en waarden.

Paul geniet ervan om in het weekend uren de krant te lezen. Op een gegeven moment zegt zijn partner, die net terugkomt van een uur hardlopen, of het niet tijd wordt dat hij zijn handen uit de mouwen steekt. Ze vindt dat hij zit te lummelen. Paul wil niet dat iemand denkt dat hij een nietsnut is. Hij staat gelijk op, voelt zich slecht over zijn gedrag, excuseert zich en vraagt wat er moet gebeuren.

We denken dat we ons moeten verdedigen als we kritiek krijgen

Kritiek krijgen is nooit leuk, maar kritiek wordt een gereedschap voor een manipulator als je alles goed wilt doen in de ogen van anderen, als je aan een idealistisch beeld van jezelf wilt voldoen of als je vindt dat iedereen je aardig moet vinden. Wanneer je jezelf niet accepteert met al je beperkingen, ben je voer voor manipulatoren.

We denken dat we moeten voldoen aan de verwachtingen van anderen

Schuldgevoelens ontstaan vaak al in de kindertijd, door verwachtingen van ouders. Ouders verwachten bijvoorbeeld dat hun kinderen aardig, gehoorzaam, behulpzaam of eerlijk zijn. Wanneer een kind hier niet aan voldoet, kan een ouder teleurgesteld of boos reageren. Omdat kinderen afhankelijk zijn van liefde en aandacht van de ouders, zal het kind zich schuldig voelen. Daardoor kan het al jong besluiten om zich geheel te richten op de verwachtingen van anderen, omdat het er dan zeker van is dat mensen van hem houden of hem mogen. Deze opvatting blijft in het volwassen leven vaak onbewust standhouden.

Jeannet is een deskundige advocaat. Ze werkt hard, neemt het werk mee naar huis en ook in het weekend neemt het werk haar tijd in beslag. Ze weet niet anders dan dat het leven uit presteren en hard werken bestaat. Het wordt van haar verwacht en iedereen in haar omgeving leeft op dezelfde manier. Tijdens een vakantie in Australië ontdekt ze dat mensen daar veel meer werken om van het leven te genieten, en realiseert ze zich dat het een keuze is hoe je wilt leven en werken.

We denken dat we de problemen van anderen moeten oplossen

Sommige mensen zijn opgegroeid met een groot gevoel van verantwoordelijkheid voor het welzijn van anderen. Wellicht waren de ouders sociaal betrokken, speelden religieuze normen en waarden een grote rol, of kregen ze als oudste kind de verantwoordelijkheid voor jongere broertjes en zusjes. Het niet voldoen aan deze verwachtingen zou hen in de kindertijd op forse kritiek en afwijzing komen te staan. Ook al ben je nu niet meer afhankelijk van de goedkeuring van je ouders, de veronderstelling dat jij verantwoordelijk bent voor anderen is blijven bestaan. Zodra mensen je daarop aanspreken, sta je al in de startblokken om te helpen.

We vinden dat we geen fouten mogen maken

In onze westerse cultuur en ons schoolsysteem draait het erom dat je goed presteert en competitief bent ingesteld. Er is weinig ruimte voor het maken van fouten, laat staan ruimte voor wie je bent en wat je voelt. Wanneer je in een gezin bent opgegroeid waar je alleen waardering kreeg voor je schoolprestaties, zul je al jong de conclusie hebben getrokken dat het niet gaat om wie je bent, maar om wat je kunt. Een fout maken voelt dan als persoonlijk falen, want dat heb je met elkaar verbonden.

We denken dat we aardig gevonden moeten worden

Een primaire menselijke behoefte is de behoefte om ergens bij te horen en opgenomen te worden in een groep. Sommige mensen hebben deze behoefte door vervelende jeugdervaringen afgezworen. Zij gaan hun eigen gang en zijn niet gevoelig voor deze manipulatiestrategie. Wanneer je, door jouw geschiedenis, weinig zelfvertrouwen hebt dat je wordt opgenomen en geaccepteerd in een groep, zul je je best doen om door iedereen aardig gevonden te worden.

We denken dat we geen ‘nee’ mogen zeggen

‘Nee’ zeggen tegen een verzoek van iemand is nooit leuk, want niemand vindt het fijn om een afwijzing te krijgen. De reden waarom zoveel mensen moeite hebben om ‘nee’ te zeggen, is dat hier verschillende onrealistische veronderstellingen een rol spelen: het idee dat je je keuzes moet rechtvaardigen, dat je verantwoordelijk bent voor anderen en dat je aardig gevonden wilt worden. Deze opvattingen maken het moeilijk om jezelf te begrenzen. Daarnaast spelen angst voor onenigheid en het risico dat iemand boos wordt, ook een grote rol. Wil je koste wat het kost de harmonie bewaren? Dan ben je in dit geval voer voor manipulatoren.

Wil je voorkomen dat je wordt gemanipuleerd?

Het is belangrijk dat je gaat beseffen dat je gemanipuleerd wordt. Veel mensen beseffen dat niet. Ze begrijpen niet goed wat er gebeurt. Wellicht word je boos, maar een volgende keer kan het opnieuw gebeuren en ga je denken dat er geen eerlijke mensen meer bestaan. Daarom is het belangrijk dat je bewust wordt waardoor jij manipuleerbaar bent.

Er bestaan assertieve rechten. Ze helpen je om weerbaarder te worden tegen manipulatie.

Vraag de checklist aan:

Wil je voorkomen dat je wordt gemanipuleerd?